بزرگى داشته است زيرا نكاتى در اين كتاب ديده مىشود كه دخالت كامل او را عيان مىسازد . ازجمله اينكه نام بعضى از اعلام جغرافيائى را به زبان فرانسه آورده است و من كه در آغاز كار از اين نكته غافل مانده بودم مدتى دچار سرگشتگى شدم . مثلا به جاى فاس « فز » و به جاى طليطله « تولدو » و به جاى قرطبه « كردو » و به جاى الجزاير « الژر » و به جاى آسياى صغير « آزى مينر » آورده است و در تاريخ محاصره و فتح بغداد « به موجب مسطورات تواريخ فرنگ » نوشته است « در روز بيست و دويم ژانويه محاصره شد و در دهم فوريه مفتوح گرديد » و نيز در ذيل وقايع سال 316 در آخرين سطور مربوط به « ابتداى امر مرداويج » مىنويسد : « دمستق اسم نايب بلادى است كه در مشرقى خليج قسطنطنيه واقع است و بعيد نيست كه معرب دمستيك باشد كه در لغت فرانسه به معنى نوكر است » اين نوع كارها و اظهارنظرها نمىتواند كار مرحوم فروغى و امثال او باشد . ب - اين كتاب تا سال 628 خلاصه‌اى است از كتاب « الكامل فى التاريخ لابن الاثير » كه بدون ترديد لااقل دو نسخهء خطى اما هردو مغلوط در اختيار مؤلف قرار داشته ، زيرا در تلفظ بعضى از اعلام جغرافيائى و يا تاريخى در حاشيه ضبط نسخه بدل را نيز آورده كه در اين چاپ اين حواشى بنام مؤلف به ذيل صفحه منتقل شده است . خود مؤلف ذيل وقايع سال 630 آن‌جا كه از تاريخ تولد و وفات ابن اثير سخن مىگويد مىنويسد : اخبار مندرجهء در اين كتاب خلاصه و ترجمهء كامل التواريخ ابن اثير است » پس از تاريخ ابن اثير تاريخ ابو الفدا خلاصه شده و به نظر مىرسد كه نسخه‌اى دقيق‌تر و صحيح‌تر از « الكامل » در دست داشته است زيرا با نسخهء چاپ شده‌اى كه در اختيار اين بنده قرار داشت به ندرت اختلافى ديده شد . اين نسخه در سال 1286 ه - ق در استانبول در امپراطورى سلطان عبد العزيز خان يعنى دوازده سال قبل از تأليف منتظم به چاپ رسيده است و قطعا در كتابخانهء صنيع الدوله يا در اختيار او قرار داشته است اما نمىتوانم حكم كنم كه وى از اين چاپ استفاده كرده است زيرا در اين نسخه وقايع سال 671 از چاپ افتاده درحالىكه در منتظم