محمد رضا واليزاده معجزى
62
تاريخ لرستان ( روزگار پهلوى ) ( فارسى )
عدهاى در شهر مشغول تخليه خانه براى سكونت افسران و درجهداران و دواير و غير ذالك شدند . امير احمدى به قلعهبيگى دستور داده بود كه جمعى از معتمدين شهر دعوت شوند و با كسب اطلاع از آنها خانههاى تميز و قابل سكونت شهر را براى نيرو خالى كنند [ . . . ] . خانواده ما را هم به كرايهنشينى انداختند و سه دستگاه خانههاى پدرم تا سال 1312 در اختيار لشكر بود . با اينكه اين كار براى اهل شهر بسيار ناراحتكننده بود ، مع هذا [ خيلى ] ناراضى نبودند . زيرا به دنبال اين زحمات امنيت و آسايش هم وجود داشت و به دوره هرجومرج خاتمه داده مىشد . [ . . . ] البته شهر خرمآباد بىسربازخانه و آسايشگاه نبود ؛ بلكه در گلستان ارم عمارت مجلل و آسايشگاههاى وسيع و بلكه كاخهاى باشكوه بعلاوه يك قلعه بزرگ و عالى كه شاهكارى در هنر معمارى ايرانيان مىباشد وجود داشت و حكام عصر قاجار نيز تعميرات لازمه را در آنها كرده و عمارات جديده با مسجد و حمام در زمين وسيع گلستان ساخته بودند . آخرين تعمير اساسى و نيز نوسازى را محمد على ميرزا دولتشاه ، پسر ارشد فتحعلى شاه ، هم در قلعه و هم در گلستان ارم انجام « 1 » داده [ و ] چندين دستگاه عمارات باشكوه براى خود و سربازان ساخته و به يادگار گذاشته بود كه عمارت موسوم به « لريّه » از آن تيپ ساختمانها بوده كه بسيارى از معمرين آن را ديدهاند ؛ لكن همه اين ساختمانها از زمان نظام السلطنه ما فى به بعد كه لرستان دستخوش ناامنى و هرجومرج و ملوك الطوايفى شد ، مخروبه و از حيز انتفاع افتاده بود و لذا نظاميان ناگزير بودند خانههاى مردم را از آنها بگيرند و احتياجات خود را مرتفع سازند . خانههاى متعلق به پدر نگارنده اختصاص به دفتر ديوان حرب يافت و چند خانه نوساز و تميز ديگر براى امير لشكر غرب و سرتيپ محمد خان و افسران ارشد تخليه گرديد . براى آشپزخانه اردو به حكم اضطرار از مسجد جامع خرمآباد « 2 » كه نزديك به سربازخانه بود استفاده كردند .
--> ( 1 ) . اصل : مورد توجه مخصوص قرار . ( 2 ) . در دائرة المعارف اسلاميه مىنويسد : مسجد جامع خرمآباد از بناهاى شاه پرور سلطان ، دختر اعزاز سلطان بوده است او اين مسجد را در 970 هجرى بنا كرده و تاريخ بنا را در محراب در سنگى مرقم ساخته بعدا خرابى پيدا كرده در زمان شاه سلطان حسين صفوى در سال 1111 هجرى به امر اين پادشاه آن را مرمت و تعمير كردهاند . باز بعضى جاهاى آن خراب شده . سى چهل سال قبل خدايى خان حسنوند به مرمت آن پرداخته . چند سال قبل نيز به موجب وصيت ملا محمد تقى خرمآبادى ، حاجى زكى نامى بعضى تعميرات در آن كرده است . قبله مسجد كه سنگ تاريخ در آنجا نصب شده است شبستانى بوده كه بكلّى خراب شده است . سه طرف ديگر مسجد بىعيب است . نقل از دايرة المعارف اسلام تاليف جواهر كلام .