محمد رضا واليزاده معجزى
40
تاريخ لرستان ( روزگار پهلوى ) ( فارسى )
مىخواهد كه با نظر او درخصوص [ غارت ] شهر خرمآباد موافقت كنند و اكثر [ آنها ] نظر او را مىستايند . تنها يك نفر از آن جمعيت رئيس را مخاطب ساخته و مىگويد اين را بدانيد كه اخذ اين تصميم اولا خالى از خطراتى نيست ؛ زيرا مىدانيم اهل خرمآباد در مواقع بروز خطر خصومات فى ما بين خودشان را كنار گذاشته و پشتبهپشت همديگر داده و دشمن را شكست دادهاند . در عالم فرض اگر ما بدون دادن تلفات به اين كار توفيق حاصل كنيم آنها بهطور يقين شهر را تخليه و هريك به نقطهاى مهاجرت خواهند كرد . بعد از رفتن آنها ما قادر به ادامه زندگى نبوده و ناچاريم اموات خود را بىكفن دفن كنيم . نظرى به طوايف و وضع آنها و روابط آنها در ايام هرجومرج در لرستان دو نقطه و دو قسمت مهم وجود داشته كه داراى سازمان بوده و با قسمتهاى ديگر لرستان از هرحيث فرق داشته [ است ] . نخست ناحيه پشتكوه كه حكمرانى آن از سال پنجم سلطنت مظفر الدين شاه تا سال 1308 شمسى به عهده غلامرضا خان امير جنگ بود . واليان پشتكوه اگرچه بالوراثه ( يعنى بعد از پدر پسر او ) والى پشتكوه مىشد ، اما در عين حال اين شغل به موجب فرمان پادشاه وقت تفويض مىگرديد و والى ذرهاى از اجراى دستورات دولت سرپيچى نداشت و بنابراين طبق نظام اجتماعى آن ايام ايران ، حوزه پشتكوه سازمان قانونى داشت و بلكه مىتوان گفت كه در نيم قرن آخر عمر سلطنت سلسله قاجاريه حوزه پشتكوه لرستان از هرنقطه ايران كه تصور شود منظمتر و مردم آن مطيعتر بودند . در همين نقطه از لرستان كه داراى سازمان مرتب حكومت برطبق عرف و عادت زمان بوده ، حكومت آن يك فوج مرتب داشته و به دست صاحبمنصبان امرايى اداره مىشده [ است ] ، ولى بعد از قيام نظر على خان امرايى عليه قاسم خان ، فوج مزبور بكلّى متلاشى شد و براى هميشه نام فوج امرايى از صفحه روزگار محو گرديد . اگرچه طرهان را من جميع الجهات نمىتوان با پشتكوه مقايسه كرد و قضاوت بين آن دو بسيار است ، ولى طرهان را اگر با ساير نقاط لرستان بسنجيم از بسيارى جهات برترى داشت و بهطور نسبى بد نبود و اهل طرهان از دستورات امير اشرف ( نظر على خان ) تا اندازهاى پيروى مىكردند . ولى اين وضع تا هنگامى ادامه داشت كه پسران بزرگتر امير اشرف كارها را از دست پدر پيرشان نگرفته بودند . از اتفاقات سوء ، آنكه مشار اليه بدون اخذ تصميم قبلى روى حساب ماليات در جبهه مخالف نظام السلطنه ما فى ، حكمران لجوج و جسور لرستان قرار گرفت و سوابق