محل سكونت يهوديان خرم‌آباد محله‌اى است متصل به محله باباطاهر ، مجاور محله سابق چاغروندها كه از سمت شمال به راسته حلبىسازان ( راسته بروجرديها هم گفته‌اند ) و از سمت جنوب به كوى درب دلاكان و از مشرق به ديوار سابق حكيم‌آباد و از طرف مغرب به خيابان باجگيران راه داشت . اين محله شصت خانوارى در اين محدوده قرار داشت . هيچ‌يك از خانه‌هاى يهوديان « 1 » آب جارى نداشت و عموما از آب چاه استفاده مىكردند . كلانتر يا كدخداى اين فرقه تا آن‌جا كه بنده به خاطر دارم مرد تنومند خوش‌سيمايى بود به نام يوسف و بعد از فوت يوسف پسرش عزيز جاى او را گرفت . اين خانواده بالنسبه مرفه و تا حدودى ثروتمند بودند . آنها براى امور مذهبى خود يك ملا نيز داشتند كه قريب سى سال قبل فوت كرد ولى بدل ماينحلل او را نياوردند . فرقه يهوديان خرم‌آباد يك دستگاه حمام ، يك كنيسه ، و يك قبرستان اختصاصى داشتند . حمام آنها چندين سال پيش قابل استفاده بود ولى از آن به بعد ظاهرا به واسطه اختلافاتى كه بر سر مالكيت آن به وجود آمده بود ، متروك و اكنون تبديل به يك خرابه شده است . كنسيه آنان نيز از تاريخى كه اكثريت آنان مهاجرت كردند نيز رو به خرابى گذاشته [ است ] . سه سال قبل اين بنده جهت تماشاى آن رفتم . وضعى غم‌انگيز داشت . در آن‌جا از آثار نماز و عبادت تنها چند جلد مندرس تورات فارسى و عبرى وجود داشت كه در طاقچه‌هاى آن افتاده بود و روى آنها را قشرى از گردوخاك گرفته و معلوم بود كه مدتهاى مديد كسى از آنها استفاده نكرده است . كنسيه مزبور ظاهرا خادمى نداشت . فقط يك خانوار از فقراى يهودى خرم‌آباد از فرط بىجايى و اضطرار به آن ساختمان نيمه‌خراب پناه آورده بود . خانه‌هاى يهوديان خرم‌آباد كلا از نوع ساختمانهاى گلين كه بيشتر مصالح آن را خشت خام تشكيل مىداد ، بودند و غير از چند دستگاه آنها كه دو طبقه بود بقيه يك طبقه و استيل بناى آنها به هيچ‌وجه قابل توجه نبود . اين خانه‌ها [ را ] در سال 1342 شمسى به بعد كه يهوديان خرم‌آباد مهاجرت كردند ، جمعى خرم‌آبادى و چند نفرى هم روستانشين با بهاى ارزان از مالكين آنها خريدارى كردند و اكثرا « 2 » تغييرات يا تعميراتى از آنها كرده و در آنها سكونت گزيده و يا كرايه داده‌اند . بعضى از ثروتمندان كليمى در حول و حوش خرم‌آباد تا حدود سه فرسخى املاكى خريدارى كرده بودند ؛ ولى آنها را پيش از اصلاحات ارضى فروختند .

--> ( 1 ) . اصل : يهودان . ( 2 ) . اصل : اكثر .