مىكردند ؛ چنانچه در ساير ممالك دنيا نيز نظير آنان وجود داشتند . اين عده متخصص آلمانى نه عده‌شان آنقدر بسيار بود كه خطرى براى متفقين داشته باشند و نه ايران از كنترل و نظارت بر اعمال و رفتار آنان عاجز بود . جان مطلب اين بود كه متفقين مىخواستند با استفاده از خطوط ارتباطى و بويژه راه آهن سرتاسرى ايران اسلحه و مهمات و ساير لوازم جنگى را كه امريكا به شوروى « 1 » مىفرستاد از اين راه برسانند و جز اين هم چاره ديگر نداشتند . به واسطه اهميت فوق العاده اين راه بود كه آنها ايران را پل پيروزى خواندند . در كتاب « پنجاه و پنج » نوشته كه در آن تاريخ مردم تصور مىكردند كه اين تجاوز مولود سياست شوروى است و دولت انگلستان برحسب اصرار و ابرام شوروى بدين كار شوم دست يازيده است . زيرا ايران براى پرورش و نشو و نماى تمايلات كمونيستى ميدان مستعد و پهناورى است و نه تنها خود ايران بدين مرام آلوده خواهد شد بلكه از اين‌جا به خاورميانه هم سرايت كرده و يك سرزمين بسيار وسيعى را اين مرام دربر خواهد گرفت و استدلال مىكردند كه رضا شاه سد محكم نفوذناپذيرى در برابر اين مرام مىكشد و آن را در همان مرز شوروى متوقف و مهار مىكرد . روى اين اصل انگلستان بر خلاف خواست درونى خويش بدين ميدان كشيده شده است . ولى بعدا كه ابرهاى ابهام كنار رفتند در نهايت شگفتى فهميده شد بر خلاف اين تصورات و استدلالات ظهور و نشو و نما و اجراى اين طرح وحشيانه از ناحيه سياستمداران انگلستان و مخصوصا نخست‌وزير زمان جنگ آن ، چرچيل بوده است ، معما تاريكتر و رخنه يافتن به راه‌حل آن مشكلتر مىشود . انگلستان كه بزرگترين خصم مرام بلشويكى است و دائما با آن مىستيزد چرا پاى سربازان و مروجين اين مرام را به خاك ايران گشوده و سياست ديرين خود را از ياد برده است . آيا آنها از پادشاه ايران مأيوس گشته « 2 » كه اين‌گونه غير انسانى و خلاف اصول بين المللى و بلكه بكلّى خلاف سياست انعطاف‌ناپذير سنتى خويش در مقام نقض بيطرفى آمده و قطر عظيمى از جهان متمدن را در مسير سيل بنيان‌كن مرام كمونيستى قرار داده است . دولت ايران به خاطر حفظ سياست بىطرفى خود به قدرى دقت مىكرد كه سعى داشت اخبار مربوط به جنگ از منابع مختلف و آژانسهاى گوناگون به كشور ما برسد و همه آنها بدون اندك تصرف و بى كم‌وكاست و جرح و تعديل منتشر شود كه مبادا بوى جانبدارى از آن استشمام گردد . دولت ايران سعى مىكرد منافع طرفهاى متضاد را در حدود قوانين و امكانات منظور و

--> ( 1 ) . اصل : روسيه . ( 2 ) . اصل : كرده .