معلوم است وقتى ملتها به اين حال و روز افتادند و ضعف و ناتوانى بر سراسر وجودشان مستولى گرديد ، اژدهاى استعمار دهان مىگشايد و آنها را به كام خود فرو مىكشد و باز هم نداى هل من مزيد سر مىدهد . بلى در چنين موقعيتى بود كه قرارداد 1919 دهان باز كرده بود تا ايران را قورت دهد . براى اينكه : مرگ براى ضعيف امرى طبيعى است . هر قومى هم كه ضعيف شد ، مرد . بلى كار ايران به جاى باريكى رسيده بود و به مرز سقوط نزديك شده و مىرفت كه مانند هندوستان و كشورهاى ديگر آسيا و آفريقا به كام اجنبى فرو رود . . . چگونگى كودتاى 1299 چنان‌كه نوشتيم اوضاع ايران بواسطه خالى بودن خزانه و فقر عمومى جهت پرداخت ماليات و بقاياى مالياتى و عدم امنيت در راهها و حمله اشرار به كاروانها و مسافرين و سركشى سران عشاير و سلب آسايش از توده مردم و ضعف و عدم ثبات دولتها به منتهاى وخامت رسيده بود كه در اين ميان رضا خان سرتيپ تصميم به كودتا و گشودن فصل جديدى در حيات سياسى اين مملكت گرفت . « 1 » موضوع از اين‌جا شروع شد كه كشتيهاى دولت انقلابى روس در تعاقب ژنرالهاى مخالف انقلاب به سواحل ايرانى درياى مازندران وارد [ شده و ] در آن‌جا نيرو پياده كردند . ستونى را كه دولت ايران براى ممانعت و جلوگيرى از آنان سوق داده بود ، به علت نداشتن تجهيزات كافى شكست خورد و به رشت و قزوين عقب‌نشينى كرد . فرماندهى اين قشون به عهده رضا خان بود . وى در قزوين با سيد ضياء الدين مدير روزنامه رعد كه او نيز از اوضاع آشفته كشور ناراحت و با قلمى آتشين به دولتهاى وقت مىتاخت پيمان اتحاد منعقد گردانيد و به او قول داد كه فرمان رئيس الوزرايى را از شاه براى او بگيرد و خودش فرماندهى قوا را عهده‌دار گردد . [ رضا خان ] با نيروى تحت فرماندهى خود حركت و در شب سوم حوت 1299 پايتخت كشور را متصرف و تمام مراكز حساس و وزارتخانه‌ها را در همان شب اشغال كرده ، بعد از تسليم شدن تهران و تسلط بر اوضاع به ملاقات [ احمد ] شاه رفت و به او قول داد كه احترامات او محفوظ بوده و تنها نظرش خاتمه دادن به اين وضع ناهنجار و قطع دست ايادى بيگانه است و ضمنا از شاه تقاضا كرد كه فرمان نخست‌وزيرى را جهت سيد ضياء الدين طباطبايى و فرماندهى قواى نظامى را براى خودش صادر [ نمايد ] و شاه لقب سردار سپه را نيز به او داد 1 .

--> ( 1 ) - اصل : آماده مىكرد .