فصل يكم « 1 » فرمانروايى اردشير ميرزا ركن الدوله در لرستان ( شوال 1265 / شهريور 1228 - ربيع الثانى 1267 / بهمن 1229 ) در سالهاى پايانى حكومت محمد شاه دامنه نابسامانى ايران روزبه‌روز رو به گستردگى نهاد . گويا در اين زمان سربازان ماكويى اوضاع خرم‌آباد را در دست داشتند . از برخورد ميان آنها و مردم چندان آگاه نيستيم ، ولى در سفرنامه حسنعلى خان افشار به خرابى شهر توسط ماكوييها اشاره شده است . « 2 » از مرگ محمد شاه در شوال 1264 / شهريور 1227 - آغاز روزگار شاه مرد - تا آمدن اردشير ميرزا به لرستان در آغاز شوال 1265 / 29 مرداد 1228 مردم خرم‌آباد بىهيچ حاكمى سرگرم كار خود بودند . متأسفانه از رويدادهاى اين يك سال تاكنون گزارش روشن و دست اولى به دست نيامده است . حتى آنچه دربارهء حكومت دو ساله اردشير ميرزا در دست داريم - به ويژه گزارش وقايع‌نگاران رسمى - بسيار جسته گريخته است و از چند ده واژه فراتر نمىروند : « پس [ اردشير ميرزا ] از راه بروجرد به لرستان روى نهاده از معاريف طوايف بيرانوند و سگوند و دلفان و متمردين و مفسدين آنها را بگرفته ، به سياست رسانيد و به حضرت سلطنت فرستاد » « 3 » يا

--> ( 1 ) . اين فصل از سوى ويراستار به اصل افزوده شده است . براى آگاهى بيشتر نك . افشار ، حسنعلى خان ؛ سفرنامه لرستان و خوزستان ، به تصحيح حميد رضا دالوند ، تهران : پژوهشگاه علوم انسانى ، زير چاپ . ( 2 ) . نك . افشار ، حسنعلى خان ، سفرنامه لرستان و خوزستان ، ص 184 . ( 3 ) . سپهر ، ناسخ التواريخ ، ج 3 ، ص 52 .