محمد رضا واليزاده معجزى
683
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
البته اين قرارداد كه در بروجرد تنظيم شده بود مىبايستى به امضاى « پرنس رويس » وزير مختار آلمان در ايران و ساير مأمورين دولت مزبور برسد . مستوفى الممالك ، رئيس الوزراى ايران كه مردى پاكدامن و شديدا وطنپرست بود ، همانطور كه در صدر اين مقال اشاره كرديم ، اگرچه به مقتضاى وقت با دولت روسيه روى خوش نشان مىداد ولى چون اوضاع داخل و خارج را بررسى مىكرد و « 1 » احتمال مىداد برنده جنگ آلمانها باشند ، لذا در باطن روى خوش به آنها نشان داده كه اگر نتوانست بىطرفى خود را حفظ كند ، به يارى دولت زورمندى چون آلمان اميدوار باشد . احمد شاه را نيز با اين نظر خود موافق ساخته بود و گويا نظام السلطنه هم از عقايد باطنى شاه و رئيس الوزرا بىاطلاع نبود . قرارداد فىمابين نظام السلطنه و دولت آلمان - به نحوى كه در همين فصل به نظر خوانندگان مىرسد - در بروجرد تنظيم شد و به امضا رسيد و كنت كانيتز اوراق تنظيمى را به تهران برد ، به امضا رسانيد و بيست سال استقلال و تماميت ارضى و حاكميت ايران را تضمين « 2 » كرده و به نظام السلطنه تسليم كردند و خيال نظام السلطنه از اين حيث راحت شد . نظام السلطنه بعد از اخذ ضمانتنامه مزبور ، ايل مهم بيرانوند را كه در لرستان به كثرت و شجاعت معروف مىباشند ، حاضر به جنگ نمود و طوايف تابعه اين ايل بزرگ را كه با واحدهاى تيپ ژاندارمرى بروجرد و لرستان در نبرد بودند توسط ماژر دماره « 3 » فرمانده تيپ ژاندارمرى بروجرد و لرستان تأمين داده شد و سواران آنها در سراب زارم جمع شده بودند . مورخينى كه اين وقايع را به رشته تحرير كشيدهاند ، نوشتهاند كه قرارداد نظام السلطنه و كنت كانيتز نماينده آلمان مبنى بر اين بوده كه از خاك پيشكوه لرستان چهارهزار سوار معرفى گردد . اگرچه در اين كتاب نگارنده نمىخواهد به همه اقدامات نظام السلطنه و ارتش او ، در مدتى كه رياست دولت موقت ايران آزاد را به عهده داشته اشاره كند و براى احتراز از قطور شدن حجم اين تاريخ فقط به حوادثى كه لرستانيان در آن حادثه نقشى به عهده داشته [ اند ] اشاره مىكند « 4 » ولى بىمورد نيست تلگرافهايى را كه فىمابين نظام السلطنه و زعماى امپراطوريهاى آلمان و عثمانى مخابره شده در اين نامه بياورد :
--> ( 1 ) . اصل : چون . ( 2 ) . اصل : تنظيم . ( 3 ) . [ تأكيد از مؤلف است . ويراستار ] ( 4 ) . خوانندگانى كه ميل دارند كموكيف اقدامات دولت موقت ملى نظام السلطنه و نقش مهاجرين در اوضاع آنروز آگاه شوند به كتابهاى ايران در جنگ بزرگ ، حيات يحيى ، تحولات سياسى نظام ايران ، وقايع غرب ، تاريخ صد ساله و امثال آنها مراجعه نمايند .