محمد رضا واليزاده معجزى
56
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
عزل حشمت الدوله والى لرستان ، كرمانشاه و خوزستان و نصب بهرام ميرزا بهجاى او علاقهمندان به تاريخ استحضار دارند كه ميانه عباس ميرزا نايب السلطنه قهرمان جنگهاى ايران و روس با برادر بزرگترش محمد على ميرزا دولتشاه والى كرمانشاه و لرستان و سرحددار عراقين ( به اصطلاح آن موقع ) بر سر مقام ولايتعهدى خوب نبود . زيرا محمد على ميرزا كه سنا بزرگتر از عباس ميرزا بود ، خود را از هر حيث احق و اولى از برادر مىدانست و ادعاى او هم بىمورد نبود ، چون علاوه بر شايستگى ذاتى و شجاعت و دانش كه همه در اين شاهزاده جمع بود « 1 » سنا هم از عباس ميرزا بزرگتر بود و ولايتعهدى حق محض [ و ] مسلم او بود . النهايه آغا محمد خان به دو ملاحظه به بابا خان برادرزادهاش توصيه كرد كه عباس ميرزا را به ولايتعهدى برگزيند ، يكى اينكه مادر عباس ميرزا از تيره مخالف آنها از ايل قاجار بود و خون دو شعبه ايل قاجار در او جمع و موجب زوال هرگونه بغض و عداوت مىشد و ديگر اينكه محمد على ميرزا در ايام طفوليت جوابهاى درشتى به آغا محمد خان داده و آن مرد كينهتوز را با خود دشمن كرده بود در حالتى كه عباس ميرزا هرگز خلاف ميل عموى خود رفتار نمىكرد . علاوهبر اين عباس ميرزا و محمد على ميرزا در دوران كودكى غالبا با همديگر در زد و خورد بودند و از همان اوان كينه همديگر را در دل داشتند و اين كينه را براى بازماندگان خود نيز باقى گذاشتند . محمد على ميرزا در سال 1237 بغداد را در محاصره كرد ولى قبل از گشودن آن به مرض اسهال و يا و با مبتلى گرديد و به حكم اضطرار محاصره را شكسته ، عازم كرمانشاه شد و در طاق بستان بسترى گرديد و در آنجا قبل از فوت خود حسن خان والى لرستان را كه با سواران خود همراهش بود ، با بعضى خوانين بختيارى مرخص نمود و بعد از رفتن آنها برحمت ايزدى پيوست . بعد از فوت محمد على ميرزا فتحعلى شاه براى جبران خدمات پسر لايق خود در مقام دلجوئى و استمالت از بازماندگان او برآمد و محمد حسين ميرزا پسر ارشد او را بهجاى پدر به واليگرى لرستان و كرمانشاه و خوزستان برقرار ساخت و او تا سال 1251 كه فتحعلى شاه فوت كرد ، در اين شغل باقى و برقرار بود .
--> ( 1 ) . براى پىبردن به شخصيت و لياقت محمد على ميرزا دولتشاه به شرححال او در سالهاى حكومتش در لرستان و كرمانشاه مراجعه فرماييد در فصل مزبور علل و جهات وليعهدى عباس ميرزا و مطالب ديگر مستدلا نوشته شده است . [ فصل يكم بخش نخست همين كتاب ]