ايران پى افكند و مردم به زعامت جمعى از روحانيون نافذ الكلمه و رجال درس‌خوانده و مردان صاحب اراده و روشنفكر از خواب سنگين بىخبرى بيدار شده و چون رهايى از تمام اين قيود و بدبختىها را تنها در بنا نهادن مشروطيت و آزادى مىدانستند ، از صميم قلب و با تمام قوا خواستار آن شدند كه دواى شفابخش همه اين دردها و نابسامانىها و مفاسد را كه از اوايل قاجاريه روى هم انباشته و تلمبار شده بود ، در آن جستجو بايد كرد . ضمنا براى اين‌كه مطلب هرچه بيشتر روشن و واضح شود اين نكته را ناچار به تذكر هستم كه نهضت اصلاح‌طلبى ايران سه دوره و سه مرحله را پيمود . تا در سال 1324 به ثمر رسيده است . بدين توضيح كه از ميرزا تقى خان اميركبير شروع و به زمان مظفر الدين شاه ختم گرديد . تا زمان ميرزا تقى خان ملت ايران با اوضاع دنيا آشنايى نداشته و از ترقيات ملل روى زمين به ويژه بىاطلاع بودند . بعد از فوت محمد شاه و جلوس ناصر الدين شاه كه ميرزا تقى خان بر مسند صدارت نشست اذهان مردم را به ترقيات علمى و صنعتى اروپا متوجه ساخت و با طرح وسيعى كه جهت اصلاحات اساسى و بسط فرهنگ و ترقى اقتصاديات و توسعه تجارت و اخذ تمدن جديد ريخته بود و به كار گرفت ، ملت ايران را وارد مرحله نوينى ساخت و به آنان فهماند كه با بسط فرهنگ و صرف نيرو ملت ايران مىتواند وارد جاده هموار ترقيات شگرف كشورهاى بزرگ و متمدن دنيا شده ، سيادت و افتخارات قديم باستانى خود را كه دنياى متمدن آن‌روز در مقابل عظمت و جلال آن سر تعظيم فرود آورده‌اند ، تجديد كند و زندگانى پست و منحط موجود را كه محصول افكار پوسيده مشتى مردان پول‌دوست و بىكفايت است به دور اندازد . بنابراين با جرأت مىتوان گفت اولين كسى كه ايرانيان را از خواب غفلت بيدار كرد شخص اميركبير بود و نهال ترقىخواهى و تجددپژوهى و اصلاح‌طلبى با دست تواناى اين مرد عجيب و نابغه غرس گرديد . بعد از كشته شدن امير ملت ايران متوجه شدند كه ناصر الدين شاه قلبا خواستار ترقى و سعادت ايران و ملت ايران نبوده و چون امير را موجد تعالى و ترقى ايران مىدانست ، موجبات عزل و قتل او را فراهم كرد و رغما لانف عاشقان اصلاحات ، صدارت ايران را به دست مرد خائن پول‌دوستى به نام ميرزا آقا خان نورى داد . تا به دست آلوده و كثيف اين مرد همه آثارى كه ميرزا تقى خان به وجود آورده بود محو و نابود كند اين بود كه از اين تاريخ به بعد بين سلسله قاجاريه و