محمد رضا واليزاده معجزى
541
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
شكاك در ايام پيشكارى آذربايجان سرزد ، چون وى مردى تربيت يافته بود و به آبادى عشقى غريب داشت در هرجا حكومت كرده يا مأموريت يافته است ، از خود آثار خير بسيار به جا گذاشته است . خود آن مرحوم در همان اوراقى كه ذكر آن گذشت ، فهرستى از اين كارها را به دست مىدهد كه ما عينا آن را نقل مىكنيم : " در سنه 1291 كه به يزد رفتم ، پلهاى دروازه شهر كلا چوبين و بىاعتبار بود بدون اينكه خروج از دولت بخواهم ، كليهء پلها را با آجر و گچ از خود ساختم و قنات نه گنبد كه مرحوم حسين خان نظام الدوله از مسافت بعيد آورده و ديرى بود كه خراب شده بود ، جارى ساختم . در بنادر ممالك محروسه ايران اسكله نيست اگر جائى هم باشد ، مثل انزلى و فيليه اسكله طبيعى نيست . در سنه 1269 كه به حكومت اول بنادر مأمور شدم ، براى سهولت نقل بار به كشتى ، ايجاد اسكله كه طول آن يكصد و بيست ذرع و عرض آن بيست و پنج ذرع بود ، نمودم . دار . . . [ خوانده نشد ] به وضعى كه دول خارجه براى مأمورين خود دارند ، در وسط آن احداث كردم كه هيچيك سابق معمول نبود و ماليات ترهبار كه عبارت از فواكه گرمسيرى و سردسيرى و بقولات و امثال آنها است ، به تخفيف ابدى به قيد لعنت بود ، دادم و در سنگ نقش كرده ، به ديوارها نصب نمودم . در سنه 1300 كه حكومت بنادر به سعد الملك مرحمت شد هيمه و ذغال سنگ و مرغ و علف دواب را كه رعايا مجانا به حكومت مىدادند تخفيف داده اين قانون زشت را كليتا متروك داشتم . در سنه 1302 كه به حكومت خمسه رفتم . علاوه بر بيع و شراى خالصجات كه مبتكر اين امر من بودم و بعدها اين قانون در تمام ممالك محروسه جارى شد ، كار ديوان را كه از بلوكات و دهات حكام به قيمت گزاف تقويم نموده ، نقدى مىگرفتند ، در خروارى دو هزار قيمت از ديوان فرمان به قيد لعنت بود ، صادر نموده در سنگها نقش كردم و علاوه بر تعميراتى كه از دولت مخارج داده شده بود ، دو دست عمارت بيرونى و اندرونى در كمال خوبى ساختم و ديوار باغ و عمارت دولتى را طاقهاى آجرى كردم . اصطبل در سلطانيه براى اسبهاى قورخانه خارج از قريه ساختم كه اسبهاى قورخانه را در خانههاى رعيتى عنفتا نبندند و ناموس و مال رعايا از تصرف مهمتر و جلودار محفوظ بماند . احداث ابنيه و تعمير عمارات خوزستان را اگرچه مستغنى از شرح و بسط است ، پارهاى از آنها را كه لازم بود ، مىنويسم : در سنه 1305 كه به حكومت خوزستان رفتم اولا بيرق كه در كل ولايت خوزستان معمول