محمد رضا واليزاده معجزى
444
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
برخيز و بيا كه ما توراييم * بيگانه مشو كه آشناييم در اينجا بيهوده نيست گفته شود كه امير مفخم از طرفداران جدى محمد على شاه و پسرش احتشام الدوله و شوهر خواهر محمد على شاه « قمر السلطنه » بود و بنابراين به پيروى از افكار محمد على شاه قلبا با مشروطه ميانهاى نداشت لكن بعد از پيروز شدن مشروطهخواهان او براى حفظ املاك وسيع خود و بنابه مصلحت وقت ناچار بود مانند هزاران شخص ديگر از ابناء زمان تظاهر به مشروطهخواهى كند . » اوضاع لرستان پيش از قيام دوّم سالار الدوله از پيش اشاره كرديم كه بعد از عزل و گرفتارى سالار الدوله در اوايل سلطنت محمد على شاه رضا قلى خان نظام السلطنه ما فى بهجاى او حكمران لرستان شد . بعد از اينكه لرستانيان ( خوانين بيرانوند ، امير اشرف حاكم طرهان ، دودمان والىزاده و چاغروند و اهل شهر خرمآباد و غيره ) عليه نظام السلطنه ما فى قيام كردند و كار را بر او دشوار ساختند و ديگر در لرستان قادر به انجام وظيفه نشد و به تهران رفت « 1 » و در تهران بهسمت والى فارس معين گرديد . چون نظام السلطنه در تهران لرستانيان را ياغى و وحشى معرفى كرده و همه را از اقوام لرستانى ترسانيده بود و به اذهان اولياى امور القاء كرده بود كه دولت اگر مىخواهد در قلمرو حكومت لرستان تسلط داشته باشد ، نخست بايستى ارتش مجهزى بدان ناحيه سوق داده تا خوانين غارتگر ياغى را سركوب سازند و آنگاه حكمران مقتدرى بدان خطه اعزام نمايد . روى اين تلقينات رضا قلى خان نظام السلطنه ، مدتى لرستان بىحاكم بود تا اينكه دولت در سال 1326 زين العابدين خان حسام الملك همدانى ( امير مفخم قراگزلو ) را بهسمت حكمران لرستان و بروجرد معين نمود . حكومت امير مفخم در لرستان حسام الملك همدانى ( امير مفخم قراگزلو ) حكمران لرستان و بروجرد از تهران به لرستان حركت كرد و خودش شهر بروجرد را مقر ايالت قرار داد و احتشام الدوله پسرش را به خرمآباد فرستاد . ( 1326 )
--> ( 1 ) . جريان مشروح دوره حكومت پرماجراى نظام السلطنه ما فى ( رضا قلى خان ) در لرستان كه در نوبت آخر مصادف با جنگ بينالمللى و مهاجرت او به اسلامبول گرديد ، در فصل مربوط بهطور مشروح و مفصل بيان شده است .