اطمينان داد كه با عده قليلى وارد شهر مىشود و باقى اردو در خسروآباد و اطراف شهر سنندج خواهند بود . عصر روز شنبه يازدهم رجب جمعى از رؤسا با قسمتى از اردو وارد شهر شده ، مستقيما به قلعه حكومتى رفتند . شب يكشنبه 12 رجب 1329 شاهزاده با صد و پنجاه نفر از رؤسا و معاريف و سركردگان اردو به راهنمايى محمود سلطان احتشام ديوان و سالار اشرف وارد قلعه حكومتى شده ، ساعت چهار از شب رفته سالار الدوله نوكر مخصوص خود را سراغ آيت اللّه شيخ محمد مردوخ « 1 » فرستادند و به مجرد ملاقات شاهزاده ، قرآن كوچكى را كه در حمايل داشتند از بغل در

--> ( 1 ) . حجة الاسلام شيخ محمد مردوخ ( مردوخ معانى : ابن اللّه كلمه اللّه ، مظهر اللّه و آيت اللّه و امثال ذالك را افاده مىكند و اصلا كلمه‌اى است آسورى ولى فعلا كلمه مردوخ اسم قريه‌ايست از قراء شام ) مشهور به « آيت اللّه » پسر عبد المؤمن سوم مىباشد و مطابق شجره‌نامه‌اى كه خود آيت اللّه مردوخ در ابتداى جلد دوم تاريخ كردستان مؤلفهء خود معظم له آورده‌اند ، با سى و چهار واسطه به امام همام حسين بن على عليهما السّلام امام سوم شيعيان مىرسند . و در كليه علوم متداول زمان خويش متبحر و در فصاحت و بلاغت و انشاء صاحب‌نظر بوده و خط ثلث و نستعليق را نيز زيبا مىنوشته است . تاريخ ولادت او 1241 و سال فوتش 1314 بوده . خاندان جليل مردوخ كه غالبا نسلا بعد نسل وارث شغل امام جمعگى كردستان بوده‌اند ، اكثرا اهل فضل و دانش و مسندنشينى فقاهت و قضاوت و روحانيت و مورد احترام اهل كردستان بوده و بيشتر در شهر سنه‌دژ يا سنندج متعهد كارهاى دينى و دنيايى مردم بوده‌اند . آيت اللّه مردوخ كه اينك كهولت را مىگذرانند از فقها و دانشمندان درجهء اول كردستان است و علاوه بر داشتن مقام شامخ روحانيت از مورخين و نويسندگان معروف عصر حاضر بوده و در رشته‌هاى مختلف ادبى از قبيل لغت‌نامه و تاريخ و غيره تأليفات گرانبها از رشحات قلم خود به يادگار گذاشته و به واسطه علاقه زايد الوصفى كه به نشر آثار ارزنده قلمى خود دارند ، از چند سال قبل از شهر سنندج به تهران رفته‌اند تا با استفاده از چاپخانه‌هاى مدرن كتب و رسالاتى را كه ساليان متمادى نوشته‌اند ، به زيور طبع بيارايند و جويندگان را از حاصل زحمات علمى خويش به فيض برسانند . آيت اللّه دانشمندى خوش محضر و محققى پركار و سخنورى فصيح و بليغ و عارفى آگاه است و در عين داشتن مقام شامخ روحانيت و فقاهت شم سياسى قوى هم دارد و در عرصه پهناور سياست نقش‌هاى خود را خوب ايفا كرده است و خود او هم جسته و گريخته در مواقعى كه سوانح زندگى خويش را بيان مىكند گوشه‌هايى از كارها و نظرات و تجارب سياستمدارانه را نشان مىدهد . آيت اللّه حتى در سوارى و تيراندازى و سپاهيگرى نيز مهارت عجيب دارد و به اصطلاح قدما در اين كارها بسيار دماغ سوزانده است و از مهالك و خطرات جسته است و حريف را انگشت به دهان عرصه بازى مات كرده است و حاصل مطلب آن‌كه ذو فنون است . نوشته‌هاى آيت اللّه همه از روى دقت تنظيم شده و به ويژه مشاهدات خويش را خوب به رشته قلم كشيده و تاريخ‌نويس مىتواند به آن‌ها اتكاء كند . روى همين اصل نگارنده در مورد زندگانى شاهزاده سالار الدوله در يادداشت‌هاى آيت اللّه دقت بسيار كردم و آن‌ها را با روايات اشخاص كه از بدايت تا نهايت كار سالار الدوله با او همراه بودند ، تطبيق نمودم و بر خلاف اكثر تاريخ‌نويسان عارى از هرگونه لغزش و مطالب مغلوط بود و از آنها استفاده بسيار نمودم . آيت اللّه مردوخ بدون ترديد از چهره‌هاى درخشنده دانش و ادبيات عصر حاضر است و هرچند اظهارنظر و صرافى امثال بنده در مورد فقيه و دانشمند بزرگى مانند ايشان كه مسلما در كردستان نظير ندارند جسارت محض است ولى ناگزيرم اشاره كنم به قضاوتهاى ديگران به خصوص دارندگان مذهب جعفرى درباره ايشان و همان‌طور كه هنرهاى او را بازگو كرده‌ام ، انتقادات مردم را هم بگويم كه متهم به مدّاحى و چاپلوسى نشده باشم . ايراد جعفريها به نوشته‌هاى آيت اللّه اين است كه با