محمد رضا واليزاده معجزى
272
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
محسن خان مظفر الملك به نثر فصيح فارسى درآورده است . ديوان اشعار مرحوم شمس الشعراء سروش اصفهانى در سال 1340 در دو جلد به قطع وزيرى به طبع رسيده است . 2 . مرحوم قزوينى نوشتهاند كه ميرزا عبد اللطيف طسوجى پدر ميرزا محسن خان مظفر الملك است كه مترجم كتاب الف ليله و ليله بوده و شرححال بسيار مختصرى از او در آلماثر و آلاثار ( صفحه 202 ) مسطور است . ولى بدبختانه تاريخ سال وفات او را ( به رسم ناخوش مؤلف در اهمال اين امر ) به دست نمىدهد . لكن از اينكه ذكر او را به صيغه ماضى مىنمايد واضح مىشود كه در سنه 1306 كه تاريخ تاليف كتاب مزبور است ، وى ديگر در حيات نبوده است و اين خود اطلاعى بهتر از هيچ است . بعد از آقاى حاج ميرزا يحيى دولتآبادى - كه دختر ميرزا محسن خان مظفر الملك بن عبد اللطيف طسوجى صاحب ترجمه زوجه ايشان است - مكتوبى در جواب سئوال من از ايشان در اين خصوص رسيد كه در آن مرقوم داشتهاند كه ايشان آن مرحوم را در حدود 1294 در كربلا ديدهاند و در آنوقت سن او در شصت متجاوز بوده است . پس از اين قرار وفات او در ما بين حدود 1294 - 1306 خواهد بود و البته وقتى كه ايشان او را ديدهاند بايستى وى اقلا 65 - 70 ساله باشد . چه ترجمه الف ليله به فارسى ( چنانكه در اوراق علىحده شرح داده شده است ) در حدود 1260 بوده است و مترجم را بايد فرض كرد كه اقلا سى الى سى پنج ساله بوده است . چه اين ترجمه فصيح بليغ پخته ، كار يك جوان 25 - 26 ساله خام بىتجربه نيست . چيزى كه قطعى است اين است كه ترجمه الف ليله و ليله قبل از سنه 1264 كه سال وفات محمد شاه قاجار است ، بوده چه صريح مقدمه ترجمه الف ليلة و ليله است كه آن ترجمه در حيات محمد شاه بوده است . مكتوب دولتآبادى راجع به شرح احوال عبد اللطيف طسوجى ( بروكسل ) 13 ارديبهشت 1310 وارد در 14 ارديبهشت 1310 مطابق 15 ذى الحجه 1349 . دوست عزيزم . مرقومه عالى به توسط سفارت محترم ايران در پاريس رسيد . موجب مسرت گرديد . مدتى بود مىخواستم شرحى عرض كرده ، تجديد عهد ارادت نموده ، ضمنا از مطالعهاى كه در رساله كنفرانس مرحوم قائم مقام فرمودهايد ، تشكر كنم و هم در شرحى كه در جواب معروضه اينجانب در آن موضوع مرقوم شده بود ، مشحون از اظهار ملاطفتهايى كه خود را قابل هزار يك آنها نمىدانم . « احب الصالحين و لست منهم » پيش آمدها مانع مىگشت . اينك كه رقميه عالى رسيد ، با نهايت اشتياق به عرض جواب مبادرت مىنمايد : مرقوم شده است اگر در حال مرحوم ملا عبد اللطيف طسوجى به مناسب قرابت سببى اطلاعى دارم ، به عرض برسانم . من خود آن مرحوم را در سن 14 سالگى خويش ، در حدود سنه يكهزار و دويست و نود و چهار در كربلا ديدهام كه به زيارت آمده بود و روزى به ديدن پدرم آمد . قامت كوتاه داشت . اندكى تنومند بود . محاسن قجرانى با رنگ و حنا خضاب كرده كه عمرش آنوقت شايد از شصت متجاوز بود چه خوب به خاطر