محمد رضا واليزاده معجزى
265
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
محسنآباد تبديل يافته بود ، شهر جديدى ساخته شد و اعيان خرمآباد همه در آنجا سكونت گزيدند . تا زمانىكه مظفر الملك در لرستان بودند ، اين عمارات مسكون بود ولى بعد از عزل مظفر الملك اهل خرمآباد كه عادت داشتند در ناحيه غربى و بيشتر نزديك سفيد كوه خانه داشته باشند ، يكى بعد از ديگرى خانههاى جديد را رها ساخته و به بيغولههاى سابق انتقال يافتند . از اين تاريخ محسنآباد مجددا خالى السكنه ماند و تنها همان عمارت محسنيه كه قبلا شرح آن را داديم ، گاهى سربازخانه و زمانى بارانداز بود و تصور مىرود آخرين بار كه از اين عمارت استفاده شده ، موضوع پناهندگى نظام السلطنه ما فى در آنجا بوده كه بالاخره منجر به سقوط و غارت اموال او گرديد . سالها اخير كه محسنآباد بر اثر ازدياد جمعيت و توسعه شهر مبدل به عمارات جديد گرديد ، در موقع پىكنى سنگهاى تراشيده و زيبايى در نتيجه پىكنى عمارات ظاهر مىشد كه معمرين خرمآباد مىگفتند همان عماراتى است كه به دستور مظفر الملك ساخته شده است . يكى ديگر از آثار ميرزا محسن خان مظفر الملك تعمير كامل پل آجرى خرمآباد مىباشد . به طورى كه معمرين شهر خرمآباد نقل كردهاند و نيز تواريخ حكايت مىكند ، پل مزبور را على مردان خان ابن حسين خان « 1 » والى لرستان ساخته و از تاريخ اتمام بناء - كه مقارن سالهاى قبل از حمله افغان بناء آن به انجام رسيده - تا آن زمان تعميراتى به عمل نيامده و در زمان ميرزا محسن خان خرابى آن به نهايت رسيده و دو سه چشمه و طاق آن فرود آمده بود . مظفر الملك كه حكمرانى لايق و دوستدار آبادى و عمران بود در اين پل تعميرات اساسى به عمل آورده و در نتيجه از آن تاريخ به « پل محسنيه » معروف گرديد . مظفر الملك غير از محسنآباد و پل در ساير نقاط لرستان آثار آبادى ديگر از خود به يادگار گذاشت و حتى راجع به ساختمان راه عرابهرو لرستان به خوزستان نيز اقدامات مؤثرى كرد . راه كيالان و پل زال و دره خزينه را او ساخت و در محلى به « خرگنجاو » كاروانسراى بزرگى بنا نهاد ولى قبل از اينكه آن را به اتمام رساند از شغل خود معزول گرديد . و نيز قلعه « موشوند » از آثار او مىباشد كه هنوز هم قسمتى از آن باقى مانده و نيز راه تخت چان و دهليج و موشوند به دستور او ساخته شد و در ميان « خرگنجاو » هم قلعهاى ساخت كه متأسفانه نيمهتمام ماند و حكام بعد از او به اتمام آن همت گماشتند .
--> ( 1 ) . تاريخ جغرافياى خوزستان تأليف امام شوشترى .