كرد ، به اين مختصر اكتفا كرده و به شرح مسافرت ظل السلطان به بروجرد مىپردازيم . بارى شاهزاده بعد از انجام اين كارها به اردو دستور حركت داد و همه‌جا آمد تا به رازان رسيد و يك شب در قلعه رازان توقيف كرد و از زحمات محمد على ميرزا سرتيپ و فرمانده فوج سيلاخور كه قبلا نوشتيم « 1 » قدردانى كرد و به او و افسران فوج خلعت و انعام داد و چون ديگر احتياج به توقف آنها در رازان نبود ، آنها را با خود حركت داده به بروجرد آورد و در سربازخانه بروجرد مستقر ساخت . ظل السلطان به محض ورود به بروجرد رئيس تلگرافخانه را نزد خود فرا خواند و از او وضع سيم و دستگاه تلگراف بروجرد [ را ] جويا شد . رئيس تلگرافخانه جواب داد : « وضع سيم اينجا مرتب [ است ] و هميشه با تهران مخابرات تلگراف داريم . ابدا جاى نگرانى نيست . » شاهزاده گفت : « بنابراين فورا وسيله مخابرات حضورى با اعلىحضرت شاه را فراهم آور . » بالاخره ظل السلطان به تلگرافخانه رفت و قضاياى لرستان را كه موجب شده بود او نتواند خود را به همدان حركت و به دستور شاه به مقابله شيخ عبيد اللّه رود ، مشروحا از بدايت تا نهايت به عرض رسانيد و بىگناهى خود را از اين حيث به پدرش ثابت كرد و در خاتمه گفت : « فردا با دو هزار سوار به‌طور چاپارى و سريع السير با توپخانه كوهستانى كه حمل آن با قاطر مقدور است ، به سوى همدان حركت و تعهد مىكنم كه سه روزه در همدان حاضر باشم علاوه‌براين دو هزار سوار ، شش هزار و پانصد نفر پياده نظام با توپخانه صحرائى نيز آماده و حاضر كرده و در خصوص اين نيرو هم در حضور شاهانه ملتزم و متعهد هستم كه 12 روز بعد از ورود خودم به همدان ، اين شش هزار و پانصد نفر نيز متعاقبا برسند و با اين اردوى مجهز جهت امتثال اوامر شاهانه در هر حال آماده‌ام . شاه در جواب تلگراف ظل السلطان گفته بود قشون شيخ عبيد اللّه از ايران تارانده شدند و ديگر احتياج به اردوى اصفهان و لرستان نداريم و به ظل السلطان اجازه داده بود كه براى انجام كارهاى اصفهان زودتر به آن شهر برگردد و سعى كند خود را به تهران برساند . بعد از خروج از تلگرافخانه بروجرد ، چند روزى در آن شهر متوقف شد و كاملا خستگى چند روز ناراحتى و مجادله با عشاير بيرانوند و سگوند و غيره را رفع كرد و با بعضى از علما بروجرد رفت و آمد كرد و به شام و ناهار دعوتش كردند ، بدون اين‌كه درخواست يا تقاضا يا توصيه‌اى به او بكنند . در ايام توقف در بروجرد ابراهيم ميرزا احتشام الدوله حاكم بروجرد را به حكومت خوزستان مأمور كرد و ميرزا على اكبر خان قوام الدوله تفرشى را به‌جاى او به حكومت بروجرد

--> ( 1 ) . [ نك . صفحات پيشين ، خلاصه همان مطالب را در دو سطر آورده بود كه براى پرهيز از تكرار حذف شد . ]