فصل يكم محمد على ميرزا دولتشاه از سال 1221 تا 1237 وى اكبر اولاد فتحعلى شاه قاجار - دومين پادشاه سلسله قاجاريه مشهور به خاقان « 1 » - ملقب به « دولتشاه » مىباشد و او را « نايب السلطنه » هم گفته‌اند زيرا مشار اليه بزرگترين پسران فتحعلى شاه بود و قاعدتا مىبايست دارنده مقام ولايتعهدى ايران باشد لكن به جهاتى كه بدان اشارت خواهد رفت ، ولايتعهدى ايران به عباس ميرزا قهرمان جنگهاى ايران و روس تعلق پذيرفت . مؤلف كتاب مكارم الآثار مىنويسد : " محمد على ميرزا دولتشاه شاهزاده‌اى به غايت شجاع و رشيد و دلاور و عادل و باكفايت و رئوف و مهربان بوده و اگر به جوانى وفات نمىكرد ، شايد سر و صورتى به سلطنت اين خانواده مىداد . " شرح احوالش در مجمع الفصحاء ( جلد 1 ، صفحه 26 ) به ملاحظه اين‌كه شعر هم مىگفته در عنوانى مخصوص ذكر شده [ است ] و هم‌چنين در بسيارى از تواريخ قاجاريه [ سرگذشت او ] نوشته شده ، مانند ناسخ التواريخ ( جلد قاجاريه ) و مرآت البلدان ( جلد 1 ) و منتظم ناصرى ( جلد 3 ) و فارسنامه ( گفتار يك ) و غيره ؛ بلكه در الذريعه ( جلد 9 ، صفحه 331 ) نيز مطالبى در بارهء او آمده است . آن هم به اين علت كه هدايت در مجمع الفصحاء گفته است كه تفصيل غلبه او را بر كهيا بغداد و محمود پاشا در تاريخ دولت نوشته‌ام و صاحب الذريعه چنين پنداشته كه وى تاريخ مستقلى در احوال او نوشته [ است . ] در صورتىكه مقصود هدايت از " تاريخ دولت " همانا

--> ( 1 ) . اصل : خاقان مىباشد .