محمد رضا واليزاده معجزى
150
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
شاه رسيد و كتك مفصلى به ظل السلطان زد و گوش مرا هم كشيد و گفت : بعدها با اين پسره راه نرو . " در باب بىرحمى او « مستر بنجامين » اولين وزيرمختار امريكا در ايران در كتاب مشاهدات خود چنين مىنويسد : " اگرچه در باب برائت اعمال اعلى حضرت ناصر الدين شاه و بعضى از حكام و شاهزادههاى ايران عذر اينكه آنها به مراتب بهتر از اجداد خونريز خود هستند بلكه بهتر از سلاطين چند پشت قبل فرنگ مىباشند ، زياد است . اما در باب ظل السلطان مسعود ميرزا كه فرزند ارشد اعلى حضرت شاه و حاكم محالات مركزى ايران است و در اصفهان اقامت مىكند ، نمىتوان عذر و بهانهاى پيدا كرد . اين شاهزاده شخصى است با قد متوسط ، تنومند و سن او به سى پنج رسيده از اخلاق او معلوم مىشود كه عزم جزم و اصالت رأى زيادى دارد . تا آنوقت من كسى را نديدهام كه مانند ظل السلطان در من تأثير نموده باشد . او گويى براى اقتدار و حكمرانى متولد شده باشد و باوجود تمام اين عزم جزم از صورت او بهطورى علامات تزوير پيداست كه ممكن نيست شخصى در آن باب اشتباه كند و اتفاقات زندگى او هم استعداد و هم زيركى او را به اثبات رسانيده است . ظل السلطان به من گفت كه در سن ده سالگى حكومت نمودهام مسلما شخص باتجربهاى را در پيشكارى او قرار داده بودند . اين شاهزاده ميل زيادى به جلال و ترقى دارد ولى به موجب قوانين ايران برادر كوچك او [ را ] كه حاكم آذربايجان است ، وليعهد سلطنت قرار داده [ اند ] و اگرچه طبيعى بود كه او به واسطه بزرگى سن وليعهد شود چون مادر وليعهد از خانواده سلطنتى است و مادر ظل السلطان از طبقات متعارف است ، او به اين مقام نرسيده [ است . ] جاى تأسف است زيرا ظل السلطان چنان طبيعتى ندارد كه به ابطال حقوقى طبيعى خود تن در دهد و جاى ترس است كه وقتى زمان جلوس وليعهد برسد ، حاكم جلال دوست و محيل ايالت فارس در باب سلطنت او غوغا نكند . ظل السلطان مكنت زيادى جمع كرده و اگرچه قدغن است كه قشون مخصوص نگاه دارد و اسلحه به ايران بياورد ، مع هذا او اداره قشون خود را به دست آورده و قشون او به طرز قشون آلمان مسلح و ملبساند و از جهت مشق بهترين قسمت قشون حاليه ايران مىباشند . اين شاهزاده در والد معظم خود نفوذ زيادى دارد و پادشاه قابليت پسر را خود دانسته و محتمل باطنا مايل به پيشرفت خيالات او باشد و نيز ممكن است كه اعلىحضرت شاه در باب دوستى با انگليس و اكراه از روس با پسر خود همرأى باشد . اگر ظل السلطان بر سرير سلطنت جلوس كند مسلم است كه كار ايران با روس بهجاى سختى خواهد كشيد زيرا كه ظل السلطان آندولت را مجبور خواهد كرد كه از دستاندازيهاى محيلانه خود دست بكشد يا صراحتا به ايران حمله كند و مساله را يك طرفى نمايد .