[ پيشگفتار ] ارزش كتاب تاريخ گيلان و ديلمستان اين كتاب را سيد ظهير الدين مرعشى در غرهء ذوالقعدهء سال 880 هجرى قمرى شروع به تأليف كرد . پيش از او ، به دستور كارگيا سلطان على ميرزا و پدرش كارگيا سلطان محمد « 1 » ، سوانح و اتفاقاتى را كه قبل از خروج سيد امير كياى ملاطى و پس از خروج او روى داده بود ، گردآورده بودند . فقط به سيد ظهير الدين « اشارت كردند كه آن سواد را مقدمات چند به رسم و عادت مؤلفان تواريخ ترتيب كرده ، به بياض نقل كند . » « 2 » پس از اينكه شروع به تأليف كرد « شكسته بسته‌اى چند برحسب قابليت خود ، بر آن ضم كرده است . » « 3 » اين كتاب به يك مقدمه و شش باب و هربابى به چند فصل تقسيم شده است . مقدمهء كتاب كه در ذكر اصطلاحات گيل و ديلم بوده ، يكسره از ميان رفته است . شايد سيد ظهير الدين نخستين مؤلفى است كه براى لغات محلى و اصطلاحات مردم عوام ارزشى قائل شده و آنها را ضبط و ثبت كرده است . او نه تنها لهجهء محل را مورد مطالعه قرار داده ، بلكه در آخر باب اول حدود و رسوم گيلان و ديلمستان را نيز گردآورى كرده است . از اين باب و فصل اول از

--> ( 1 ) - سلطان محمد كيا پس از كارگيا ناصركيا كه در 12 ذوالقعدهء سال 851 فوت شد به تخت نشست و تا سال 883 سلطنت كرد . پسرش سلطان على ميرزا از سال 883 تا سال 910 سلطان بود . ( 2 و 3 ) - تاريخ گيلان ص 9 .