مقدمه [ مصحح ] خداوندا در توفيق بگشاى سرزمين گيلان ، همچون خاك مازندران ، از نظر داشتن كتب تاريخى غنى و خوشبخت است . سوانح و اتفاقاتى كه در اين قسمت از كشور ما روى داده است ، از سال 880 قمرى تا امروز ضبط و ثبت نسبتة منظمى دارد . بازار ابريشم گيلان كه تا جنگ جهانى دوم رونقى بسزا داشت ، تجار ابريشم را از دورترين نقطهء جهان بدين‌جا كشانيده است . آباد شدن فرح‌آباد سارى و اشرف البلاد ( - بهشهر ) كه تقريبا در طول دوران سلطنت صفويان شاه‌نشين بود و بعضى از اين سلاطين ، از اول بهار تا اوايل پائيز در خاك مازندران مىماندند ، سبب شد كه بسيارى از سياحان و ايلچيان اروپائى ، از راه شيروان و گيلان به خاك مازندران قدم گذارند و در همين آمدورفتها بود كه يادداشتهاى فراوانى دربارهء مردم و وضع معيشت ايشان و محصولات گيلان و راههاى ارتباط اين سرزمين و ساير موضوعات نوشته شد . تعداد كتب و رسائلى كه اينان نوشتند بيش از دويست مجلد است . كمتر موضوعى است كه در اين سفرنامه‌ها و گزارش هاى سياسى نيامده باشد و اهل تتبع و تحقيق ، در هر رشته‌اى كه بخواهند ، مىتوانند مطالب پر ارزشى از اين كتب و رسائل بدست آورند . شايد گل سرسبد اين كتب ، كتاب گيلان رابينو باشد . گمان ندارم دربارهء هيچيك از نواحى خاك ايران كتابى به اين دقت نوشته شده باشد . از كتب قديمى كه به زبان فارسى نوشته‌اند ، كتاب تاريخ گيلان و ديلمستان سيد ظهير الدين مرعشى است « 1 » . اين كتاب در سال 881 به رشتهء تحرير درآمد و يكى از بهترين كتب تاريخى محلى

--> ( 1 ) - اين كتاب را رابينو در سال 1330 قمرى در مطبعهء عروة الوثقى در شهر رشت چاپ كرد و نگارنده در سال 1347 شمسى آن را تجديد چاپ نمود .