گفتار در بيان سانحات و واقعات فترات گيلانات و استيصال سلاطين سابقه و قديمى آنجا به طريق اجمال مرقوم قلم وقايع رقم مىگردد منه الاعانة و التوفيق و اللّه يهدى الى سوآء الطريق سبب تسخير و تصرف گيلانات ، به موجب ظاهرى و مقتضاى تقدير كاملهء ربانى و حكمت بالغهء حضرت سبحانى آنكه در شهر شوال سنهء سبع و تسعين و تسعمائه من الهجرة النبويه المصطفويه عليه الصلاة و التحية ، خواجه مسيح نمك به حرام - وزير خان احمد خان - به علت تقصير و تصرف ، از وزارت مملكت بيه‌پيش معزول شده بود و خواجه حسام الدين لنگرودى كه قارون روزگار و در كفايت و كاردانى سرآمد عمال و اعيان آن ديار بود ، در وزارت خان احمد خان ، صاحب اختيار گشته ، خواجه مسيح - وزير سابق - از استقلال و استبداد وزير حال به تنگ آمده ، از ييلاق ديلمان ، به اتفاق فرزندان و برادران و اقوام ، از خان احمد خان - والى لاهجان - روىگردان شده و به دار السلطنهء قزوين رفته ، به سجدهء پادشاه رسيد و از عالم ناسپاسى و حق ناشناسى آغاز وسوسه نموده و شاه عباس را به تسخير و تصرف گيلانات ترغيب و تحريض نموده ، عرض مىنمود كه گيلانات مملكت عظيم است و خان احمد خان عقيم و الكاى بيه‌پس دو وارث دارد و وكلاى ايشان فضول