[ 390 ] امراى عظيم و كارى بزرك پيشنهاد همت و الا ساخته قدم توكل در وادى مخاطرات عظيمه نهاده بودند رأى جهان آرا بمصلحتهاى نهائى كه در عرصه ضمير پادشاهان و برگزيدگان درگاه الهى جلوه ظهور دارد و ديگران را خبرى از آن نيست اقتضاى آن فرمود كه در اين سفر شهزاده كامكار محمد باقر ميرزا كه خردسال بود همراه نبود از معارك خطرناك بر كنار باشد از همان منزل او را بشيخ احمد بيك ايشيك آقاسى حرم سپرده روانهء دار السلطنهء اصفهان نمودند و اردوى همايون بعد از عيد اضحى كوچ فرموده چون كالبوش محل نزول سپاه دريا خروش گرديد اما رايات فتح و فيروزى و علامات نصرت و بهروزى ظاهر شدن گرفت و اختر همايون فال ظفر از مطلع اقبال درخشيدن آغاز نهاد نخست ولايت نيشابور به تصرف اولياى دولت قاهره درآمد . تبيين اين مقال آنكه حكومت آن ولايت باحمد سلطان نامى كه از نژاد سلاطين اوزبك بود تعلق داشت چون خبر فوت وصول موكب همايون فال شاهى باحمد سلطان رسيد آثار هواخواهى قزلباش در ناصيهء احوال عامه خلق اللّه آن ديار دريافته قدرت حراست و قلعه دارى در خود نديد و از خوف و سياست عبدالمؤمن خان بميان اوزبكيه نتوانست رفت و ملاحظه داشت كه در وقت خروج اجامره و اوباش نيشابور دست بغارت و نهب اموال او و اوزبكيه برآورند بارادهء سفر بيت الحرام بيرون آمده احرام ملازمت درگاه شاهى بسته با معدودى روانهء مقصد گرديده و اوزبكيه نيشابور متفرق شده بعضى بمشهد مقدس و بعضى به طرف هرات رفتند . احمد سلطان هنوز از دروازه شهر بيرون نيامده بود كه اهل نيشابور نقارهء شادمانى باسم سامى همايون بلند آوازه گردانيدند و چون در كالپوش اين خبر رسيد امير ابوالمعالى نيشابورى را كه از سادات عالى مكان و كلانتر و مطاع آن ملك بود و از تاريخ فتور اوزبكيه بنابر ظهور دولتخواهى بعراق آمده در ركاب ظفر انتساب ميبود جهت ضبط مملكت روانهء آن صوب فرموده حكومت آن ولايت را بميرزا محمد سلطان بيات كه در آنوقت حاكم سبزوار بود تفويض يافت و احمد سلطان اوزبك رخصت حج يافته روانه گشت و حقيقت حالش معلوم نشد و رايات اقبال از كالپوش كوچ فرموده از راه شقان و جور بد متعاقب فرهاد خان و امرائى كه مقدمة الجيش بودند بجانب مشهد در حركت آمده و چون موضع اسباحى من اعمال شقان محل نزول موكب ظفر نشان گرديد منهيان از جانب فرهاد خان و اهالى مشهد مقدس رسيده و خبر كشته شدن عبدالمؤمن خان و بشارت فتح مشهد مقدس بنوعى كه در طى احوال اوزبكيه سمت تحرير يافته رسانيدند و حضرت اعلى شاهى ظل اللهى از ورود اين خبر بهجت اثر كه از عطاياى ايزدى بوقوع پيوسته بود و شوق ادراك سعادت طواف و زيارت آستان ملايك آشيان امام الجن و الانس كه مقصد اصلى و علت غائى اين يورش خير مآل همايون بود سجدات شكر الهى بتقديم رسانيده عموم سپاه كلاه گوشهء شادمانى بر تارك خورشيد شكسته غلغلهء بشارت و مباركباد به مهر و ماه رسيد و از آنجا كوچ فرموده بتاراج بيست و چهارم شهر ذى الحجة الحرام در كنار رودخانه شهر طوس نزول اجلال واقع شد . فرهاد خان و امراء و اعيان مشهد باستقبال موكب همايون آمده در طوس بسجدهء اشرف مشرف شده لوازم دعاء و ثناء و تهنيت بجاى آوردند و حكم شد كه فرهاد خان و امراى چرخچى بعزم تسخير هرات روانه شوند و آن بلدهء فاخره را به تصرف درآورند و هنوز اخبار سلطنت دين محمد خان و جمعيت اوزبك و قرارداد خاطر او چنانچه واقع بود بتحقيق نينجاميده بود روز ديگر كه بيست و پنجم شهر