فضل الله روزبهان خنجى اصفهانى

مقدمهء مصحح 60

تاريخ عالم آراى امينى ( فارسى )

نويسنده به عنوان فقيهى صاحب نظر ، به مسائل و جريانات حقوقى عصر خود توجه كامل دارد و كمتر تاريخنگارى چون او ، به اين مسائل پرداخته است و همين نكته مىتواند يكى از ويژگىهاى مهم عالم‌آراى امينى به شمار آيد كه از باب نمونه مىتوان به اصلاحات ارضى سلطان يعقوب و ماجراى قضاوت قاضى القضات شيخ عيسى صدر اشاره كرد . يكى ديگر از ويژگىهاى خوب اين تاريخ ، آگاهىهاى نويسنده دربارهء شهرها و مناطق قلمرو شاهان آق قوينلوست كه امروز بخشى از اين آباديها در كشورهاى آذربايجان ، ارمنستان و گرجستان مىباشد . توصيف نسخه‌ها و روش تصحيح عالم‌آراى امينى 1 . نسخهء F كه به شمارهء 4431 در كتابخانهء فاتح استانبول نگهدارى مىشود و در آخرين سال زندگانى مؤلف ، توسط يوسف مروى به خط نستعليق خوش كتابت شده است . اين نسخه داراى يك سر لوح ، جدول و دو مهر است و بر ظهر آن چنين آمده : وقف السلطان بن السلطان ، السلطان الغازى محمود خان ادام اللّه ايّام سلطنته الى نهاية الزّمان . وقفا صحيحا شرعيا لمن طالع و افاده حرره الفهر اللّه عرب بن درويش مصطفى المفتش باوقاف الحرمين المحترمين غفر له . همانگونه كه در شرح حال فضل اللّه گفته شد ، او هنگامىكه به اردوى تابستانى سلطان يعقوب پيوست ، آمادگى خود را براى نگارش عالم آرا اعلام داشت . مرگ زود هنگام سلطان به نويسنده فرصت نداد تا كتاب را به وى اهدا كند . امّا از جملهء آخر كتاب كه دربارهء بىحرمتى به قبر سلطان يعقوب سخن مىگويد ، چنين بر مىآيد كه مؤلف تا روى كار آمدن شاه اسماعيل اوّل ( 907 / 1501 ) هر دو نسخه را در اختيار داشته است . افزون بر آن ، فصل‌هاى دو نسخهء F و P به نحوى متفاوت تنظيم شده و سر فصلهاى مختلفى دارند . نسخهء F ، تحرير اوّل بوده و كامل مىباشد . كاتب به نكات درخور توجّه نويسنده كه در خصيصهء چهارم به آن اشاره كرده ، توجّه داشته ؛ عنوانها ، آيات قرآن ، احاديث و . . . را با شنگرف نوشته است . ميكرو فيلم اين نسخه به همّت شادروان استاد