المعانى في تفسير المثانى را در تفسير قرآن به زبان پارسى نگاشت ، به درخواست دوستان ، تفسير سورهء حمد را به زبان عربى برگرداند . در اين كتاب مطالبى آمده كه ربطى به تفسير ندارد . نويسنده متذكر شده كه سلطان محمّد بن مراد خان خليفهء عثمانى ( 855 / 1451 ) از وى تقاضا كرد كه در ردّ فلاسفه افزون بر كتاب تهافت الفلاسفه ، نوشتهء غزالى ، دلايلى ذكر كند . اگر سلطان محمّد را همان محمّد دوم بدانيم كه از 855 - 886 / 1451 - 1481 ، سلطنت كرد ، اين تفسير هم نمىتواند از فضل اللّه بن روزبهان باشد . چون نويسنده در آن سالها ، دوران خردسالى را مىگذرانيد . « 1 » 30 . وسيلة الخادم الى المخدوم ، در شرح صلوات چهارده معصوم اين كتاب نخست به سال 1372 و سپس 1375 با تجديد نظر به همّت محقق فاضل رسول جعفريان تصحيح و چاپ شده است « 2 » . 31 . جامع المعجزات فضل اللّه در كتاب وسيلة الخادم در اين باره چنين مىنويسد : « اگر در عمر مهلتى باشد ، ان شاء اللّه ، مجلد ضخم به زبان عربى در اين مطلب تأليف كنم و آن را جامع المعجزات نام سازيم . » « 3 » 32 . فضايل على عليه السّلام نويسنده در كتاب وسيلة الخادم در ضمن بر شمردن فضايل آن حضرت ، وعدهء تأليف آن را داده است : « و اگر تفصيل كنيم اين آن برنتابد و شمّه‌اى در احوال مذكور شد و ديگر ان شاء اللّه مكرر خواهد شد . » « 4 » نگاهى به تاريخ عالم‌آراى امينى همانسان كه در شرح حال فضل اللّه بن روزبهان گفته شد ، او در سفر حج سوم خود ، هنگام گذر از آذربايجان به رسم بيعت كتاب بديع الزّمان في قصّة حىّ بن يقظان را در ييلاق

--> ( 1 ) . فهرست نسخه‌هاى خطى مجلس شورا ، ج 35 / 78 ، 79 ؛ تاريخ دولتهاى اسلامى و خاندانهاى حكومتگر ، ج 2 / 385 . ( 2 ) . ( براى مشخصات نسخهء چاپى - كتابنامه ) ( 3 ) . چهارده معصوم ، 102 ( 4 ) . همان ، 127 .