مقدّمهء مترجم ايران طى تاريخ خود ، سه يا چهار حادثهء خطير و مصيبت‌بار را پشت‌سر گذاشته ، كه يكى از آنها حملهء مغول و سپس دوران حكومت اين قوم بر ايران است كه بر سراسر زندگى مادى و معنوى آن از جهات مختلف سايه افكنده و فصلى جديد در تاريخ اين سرزمين گشوده ، كه آثار آن تا قرنهاى متمادى ، همچنان مشهود و نمودار است . بدين ترتيب دورهء مغول ، يكى از مهمترين بخش‌هاى مطالعات تاريخ ايران را تشكيل مىدهد ، كه از جهات مختلف مادى و معنوى ، شايان توجه و دقت است . البته تا به امروز قسمت‌هاى مختلف اين دوره ، مورد بررسى و تحقيق دانشمندان خارجى و ايرانى قرار گرفته و از جهات مختلف و با سليقه‌هاى گوناگون ، فصولى از آن گردآورى و مدون شده است ؛ ولى هنوز بسيار است گفتنىهايى كه ناگفته مانده و دانستنىهايى كه از پس پردهء ابهام بيرون نيامده است . خوشبختانه تقريبا هيچ دوره‌اى از تاريخ ، از لحاظ غناى متون و منابع ، به اين دوره نمىرسد ، ازاين‌رو محققان و پژوهندگان اين راه ، چراغ روشنى فرا راه خود دارند . يكى از اين متون تراز اول و بسيار مهم ، « تاريخ سرّى مغولان » يا « يوان چائوپى شه » است ، كه مسلما بدون در دست داشتن آن ، مطالعات مغولى ناقص خواهد بود . اين كتاب كه كمى پس از مرگ چنگيز و به هنگام جوانه زدن حكومت مغول تدوين گشته ، نه‌تنها از لحاظ تاريخى ، بلكه از نظر اجتماعى و ادبى نيز بسيار مهم و باارزش است . اهميت آن از لحاظ سياسى بدين علت است كه چگونگى تشكيل ايلات ، به هم پيوستگى آنها ، تشكيل حكومت مغول توسط چنگيز خان و بسط و گسترش و خلاصه تبديل شدن آن به حكومت جهانى ، با دقت و با تمام جزييات ، مورد بررسى قرار گرفته است . چنانچه گفته شد ، اهميت اجتماعى آن نيز كمتر از ارزش سياسىاش نيست ؛ زيرا چگونگى زندگى ايلى از جنبه‌هاى مختلف مادى و معنوى ، آداب و رسوم ، مذهب ،