فصل دوم در ذكر صباياى محترمهء شاهنشاه تاجدار كه تا هنگام وفات آن برگزيدهء آفريدگار در قيد حيات مستعار بوده و مىباشند عدد ايشان از بدايت ، چهل و هشت نفر بوده و دو نفر از صباياى محترمهء بزرگ ذات ولد « 1 » در ايّام دولت قاهره ، وداع سراى زندگانى را نموده‌اند . اكنون چهل و شش نفر باقى و چهل نفر از ايشان صاحب شوهر و امّ ولد و شش نفر ديگر آرايش اريكهء فرديت و اتحادند . مخفى نماند كه مناكحت و مزاوجت صباياى محترمه با اعاظم و اشراف دار الملك ايران ، نه از رهگذر كفويّت و همسرى ، بلكه به سبب اجراى سنّت سنيّهء پيغمبرى بود . چهار نفر از ايشان را نامزد چهار نفر برادرزادهء نامدار كرد و بقيه را برخى به عقد مزاوجت امرا و امرازادگان قاجار از خويشان و غير ايشان و بعضى را در سلسلهء مناكحت ساير امرا و وزرازادگان ايران و پاره [ اى ] از اشراف و اعيان درآورد . وقتى يكى از شاهزادگان ، صبيّهء محترمهء از خويش را به شخصى نامناسب ازدواج فرمود و در هنگام بازخواست حضرت صاحبقرانى ، به جوابى بىادبانه لب برگشود كه ، هرگاه وصلت با ناسزايان نارواست ، [ مصرا ] ع : توبه فرمايان چرا خود توبه كمتر مىكنند آن درياى حوصله و دانش جوابى ملوكانه داد و آن شاهزادهء صادق را از حسن جواب به وادى خموشان فرستاد . خلاصهء جواب آن‌كه : پادشاهان را كفو و همسر پادشاهانند و اين صباياى حريم حرمت ، لايق همسرى شاهزادگان . چگونه اين‌همه شاهزاده در عالم امكان ، خاصه در مملكت ايران وجود دارد كه حضرت سلطنت هريك را با شاهزاده [ اى ] همسر آرد ، ولى حضرات شاهزادگان همگى باهم برادر و همسرند و در ازدواج بنين و بنات خويش با يكديگر سزاوار و درخور ؛ « كلام الملوك ملوك الكلام » . اسامى مباركهء چهل و هشت نفر مذكوره از قرارى است كه با احوال ايراد

--> ( 1 ) . تذكره خاورى : - « ذات ولد »