ميرزا فضل الله شيرازى ( خاورى )
985
تاريخ ذو القرنين ( فارسى )
رزاق را زروزن دل روزى درام * روزى و دود او را زآب دل رزان دارا و دور داورش از داورى زوال * دور از زوال وارث دارا و اردوان در انشاد هر قسم از اقسام نظم قدرتى كامل دارد و در علوم هيئت و نجوم و احكام مهارتى شامل . مربى ارباب كمال است و مقوّى اصحاب حال . طراوت عذارش طعنه بر بدر لامع زده و تيغ زبان آبدارش در هنگام محاورات و مشاجرات ، اسكات خصم را برهانى قاطع آمده . به غايت ظريف و نكتهدان است و بىنهايت حريف و شيرينزبان . در ظرافت و بذلهگويى بىمانند است و در شرافت و خوشخويى بىچون و چند . رساله [ اى ] در علم سلوك نوشته و نام آن را قانون دارايى هشته است ؛ اگرچه از فرط ظرافت كه به كار برده مضحك است ، ولى در بعضى مواد ، دستور العمل هر طالب و سالك . مدت بيست و چهار « 1 » سال در ولايت خمسه فرمانروايى داشت و همواره اوقات شريف را به رفاهيت خلق مىگماشت . در اكثرى از قراى و قصبات آن ولايت ، عمارات نيكو ساخته و به اعلاى ايوانهاى رفيعه ملوكانه پرداخته است . كوششهاى او در سرحدات روم و روس درين روزنامچه همايون مذكور است و در السنه وافوه عالميان مشهور . درين اوقات فراغت در ايّام هفته روزها تقسيم كرده ، در هر روزى با طايفه [ اى ] مجالست را خوش آورده است . مولف را در دو روز از ايّام هفته ، روزى با وزرا و ارباب مناصب و روزى با ادبا و اصحاب مصاحب رفيق نموده و يوما فيوما بر مراتب التفات افزوده است . خوان نعمتى به قدر قوه دارد و احدى از دوستان را محروم نمىگذارد . اميد كه همواره اوقات خرسند باد - بمحمّد و آله الامجاد . سيزدهم : نوّاب محمد رضا ميرزا المتخلص به افسر سيزدهم اولاد ذكور است و در سيزدهم شهر صفر المظفر سنه يك هزار و دويست و سيزده از بطن گرجيه ارمن شورافكن عالم شهود [ و ] ظهور . سيّاح بيداى عرفان و سبّاح درياى ايقان ؛ در سلسله جليله نعمت اللهى از مريدان حاجى محمد جعفر
--> ( 1 ) . تذكره خاورى : « بيست و هفت سال » ؛ علت آن است كه تذكره خاورى سه سال بعد از نگارش اين كتاب ، خلاصه تاريخ ذو القرنين را آورده است .