ميرزا فضل الله شيرازى ( خاورى )
953
تاريخ ذو القرنين ( فارسى )
راه يكسان كردى . عروس دلاراى دولت را از همآغوشى شمشير جهانگير در آغوش كشيد و از كثرت زحمت در غزوات ، آسوده بر بستر راحت آرميد . پس از اطلاع از قضيهء هايلهء سلطان شهيد ، در ظرف هفت روز از دار العلم شيراز به دار الخلافهء طهران ايلغار كرد و بلافاصله روى شهامت به دفع خصم نكبت علامت آورد . در بدايت كار ، دست دشمنان دولت را از كمند سياست بربست و تا نهايت روزگار ، آسوده و كامكار بر اورنگ خلافت پايدار به عزّت و اعتبار بر نشست . شعر : عروس ملك كسى تنگ در بغل گيرد * كه بوسه بر دم شمشير آبدار دهد سيم : صفت برگزيدهء سخاوت است و اين صفت از جملهء اعظم صفات سلطنت . بدانكه اين صفت حميده در پادشاهان پسنديده بر دو قسم است : يكى خدم و حشم را جيره و جامه و مواجب و علوفه به وقت دادن و ديگرى ابواب نعمت و احسان بر چهرهء عموم جهانيان گشادن . [ مصرا ] ع : شاه ما آن دارد و اين نيز هم اگرچه عيال نيكومآل آن خسرو عديم المثال ، اعم از آنان كه در اندرون همايون اقامت دارند و نوّاب شاهزادگانى كه در خارج و داخل دار الخلافه اوقات مىگذرانند ، از ده هزار افزون است و پرستارى ايشان عموما از حد حوصلهء انسانى بيرون ، ولى به طريقى ، رعايت فرد فرد هريك را منظور نظر داشتى كه احدى را در هيچ وقت از اوقات از انعام و ادرارات محروم نگذاشتى . بيت : جدا كار هريك چنان ساخته * كه گويى به غيرى نپرداخته مواجب و علوفه سپاه را نيز در مواعيدى كه مقرّر بود ، از خزانهء عامره در وجه ايشان عنايت مىفرمود و در هنگام ظهور خدمتى تازه ، علاوه بر مواجب و علوفه تيولات ابدى در ولايات كرامات مىنمود . در سنوات غزوات با عساكر دولت روسيه ، به علاوهء