چيزى معلوم نشد ، و ديگر جمال الدّين ابو الفرج عبد الرّحمن بن محيى الدّين يوسف بن جمال الدّين ابى الفرج عبد الرّحمن بن الجوزى كه وى نيز واعظى مشهور و مدرّس مدرسهء مستنصريّه و او نيز مانند پدر و برادر محتسب بغداد بوده است « 1 » ، و چنان كه ملاحظه مىشود اين جمال الدّين ابو الفرج عبد الرّحمن بن الجوزى دوم با جدّ مشهور خود جمال الدّين ابو الفرج عبد الرّحمن بن الجوزى كبير صاحب تاريخ منتظم و غيره در جميع مميزّات از اسم و كنيه و لقب و نسبت بعينها يكى بوده است ، و به اين مناسبت اين نكته را يادآورى ميكنيم كه در حكايت معروف گلستان « 2 » كه اين گونه شروع مىشود : « چندانكه مرا شيخ ابو الفرج بن الجوزى رحمه اللّه ترك سماع فرمودى و بخلوت و عزلت اشارت كردى عنفوان شبابم غالب آمدى و هوا و هوس طالب « 3 » الخ » مراد شيخ از ابو الفرج بن الجوزى بدون هيچ‌شك و شبهه همين ابو الفرج بن الجوزى

--> ( 1 ) براى اطّلاع از احوال اين ابو الفرج عبد الرّحمن بن الجوزى دوّم رجوع شود بحوادث الجامعه ص 55 ، 79 ، 83 ، 101 ، 124 ، 133 ، 144 ، 161 ، 162 ، 173 ، 177 ، 183 ، 184 ، 201 ، 216 ، 277 ، 328 ، و مختصر طبقات الحنابلة للشطى ص 50 ، ( 2 ) حكايت هجدهم از باب دوّم ، ( 3 ) عبارت ابتداى اين حكايت چنان كه در متن نقل شده عينا و بدون كم و زياد مطابق است با نسخهء بسيار قديمى از كلّيّات شيخ مورّخهء جمادى الأولى سنهء 767 از نسخ كتابخانهء ملّى پاريس ( ضميمهء فارسى 1778 ورق b 27 ) ، ولى در نسخ مطبوعه بجاى عبارت مذكور چنين دارد : « چندانكه مرا شيخ اجلّ شمس الدّين ابو الفرج بن جوزى الخ » ، و اين عبارت بكلّى تحريف نسّاخ و غلط فاحش است چه لقب هيچكدام از دو ابو الفرج بن الجوزى كبير و صغير ( يعنى جدّ و نواده ) شمس الدّين نبوده بل لقب هردو چنان كه گفتيم جمال الدّين بوده است ، و شمس الدّين لقب سبط ابن الجوزى كبير يعنى دخترزادهء او يوسف بن قزغلى صاحب تاريخ معروف مرآة الزّمان بوده ولى كنيهء اين اخير ابو الفرج چنان كه در عموم نسخ مطبوعهء گلستان است نبوده بلكه ابو المظفّر بوده است ( ابن خلكان 1 : 302 ، و 2 : 396 ) ، پس چنان كه ملاحظه مىشود عبارت نسخ مطبوعهء گلستان به هيچ تأويلى تصحيح‌پذير نيست و بكلّى فاسد و محرّف و خطاى صريح است ،