عطا ملك جوينى
443
تاريخ جهانگشاى جوينى ( فارسى ) ( ط دنياى كتاب )
مغضوب و از آن عمل معزول گرديد و ببلاد ديلم مراجعت نمود ، در حدود سنهء 307 باز خليفه بشفاعت مونس خادم با او بر سر رضا آمده حكومت رىّ و دماوند و قزوين و زنجان و ابهر را به دو واگذار فرمود ، ولى ظاهرا مدّت اين حكومت اخير او چندان طولى نكشيده بوده كه خال وى محمّد بن مسافر ديلمى او را در قزوين در بستر خواب غيلة كشته ببلاد خود فرار نمود « 1 » ، تاريخ قتل او را در هيچجا نيافتم ولى بظنّ غالب مقارن همان سنهء 307 يا اندكى بعد از آن بوده است « 2 » ، و ظاهرا در همين مدّت كوتاه حكومت صاحبترجمه در بلاد جبل بوده كه بر خلاف سيرهء آباء و اجداد خود كه همه از انصار سادات علويّهء طبرستان بودهاند
--> ( 1 ) تجارب الأمم ج 5 ص 51 ، ( 2 ) ظاهر سياق مسكويه 5 : 51 و بتبع او ابن الأثير 8 : 39 كه قتل علىّ بن وهسوذان را در دنبالهء حوادث سنهء 304 ذكر كردهاند در بادى امر اينست كه اين واقعه در همان سنه روى داده بوده است ولى بمجرّد مراجعه بسابق و لا حق عبارت واضح مىشود كه ذكر اين واقعه در ذيل سنهء 304 فقط از آن راه بوده تا رشتهء حوادث سابقه از بين نگسلد و الّا بنحو قطع و يقين قتل او مقدّم بر سنهء 307 ممكن نيست وقوع يافته باشد ، چه نصب وى بحكومت بلاد جبل از رىّ و قزوين و غيره بعد از شكست يوسف بن ابى السّاج حاكم متمرّد آذربايجان و بلاد جبل بود و بعد از شكست او بود كه خليفه قسمتى از بلاد قلمرو او را بصاحبترجمه عنايت كرد ، و چون شكست يوسف بن ابى السّاج بتصريح هردو مورّخ مذكور در محرّم سنهء 307 بوده است ( مسكويه 5 : 49 ، و ابن الأثير 8 : 38 ) پس واضح است كه نصب علىّ بن وهسوذان بحكومت بلاد جبل و قتل او كه بديهى است پس از انتصاب وى بحكومت بلاد مزبوره بوده مقدّم بر سنهء 307 نميتواند باشد ، - و از طرف ديگر چون هردو مورّخ مزبور قتل صاحبترجمه را بلافاصله بعد از ذكر انتصاب او بحكومت بلاد جبل و در دنبالهء همان واقعه ذكر كردهاند ( مسكويه 5 : 51 و ابن الأثير 8 : 39 ) و نيز از اينكه از تاريخ 307 ببعد ديگر در هيچ مأخذى هيچ ذكرى و خبرى از علىّ بن وهسوذان مطلقا ديده نميشود ميتوان گفت كه قتل وى باظهر وجوه يا در خود همان سنهء 307 بوده يا اندكى بعد از آن و علىاىّحال چندان مؤخّر از تاريخ مزبور نبوده است ،