عطا ملك جوينى

375

تاريخ جهانگشاى جوينى ( فارسى ) ( ط دنياى كتاب )

كه عين همين اشتباه و تصحيف از يكى از مؤلّفين عربى زبان معاصر با صاحب‌ترجمه و از اعقاب عمّال خود فاطميّين يعنى ابو عبد اللّه محمّد ابن علىّ بن حمّاد صنهاجى « 1 » متوفّى در سنهء 628 صاحب كتاب « اخبار ملوك بنى عبيد وسيرتهم » نيز صادر شده است ، در كتاب مزبور در تاريخ عاضد خليفه ( طبع الجزائر ص 63 ) دو مرتبه نام صاحب‌ترجمه « سابور » با سين مهمله و باء موحّده و واو و راء مهمله نگاشته شده و هذا نصّه : « و كان وزيره [ يعنى وزير العاضد ] يسمّى سابور و اتّفق لهم ان استدعوا الغزّ ليتخذوهم [ ظ : لينجدوهم ] و يستظهروا بهم فوصلوا و رئيسهم اسد الدّين و معه ابن اخيه يوسف بن ايّوب المعروف بصلاح الدّين و وقعت فتنة تنافروا [ ظ : و تنافر ] فى الوزارة الّتى هى كالأمارة قتل فيها الوزير سابور و جلس اسد الدّين مكانه و ولى خطّته » ، و اگر اين فقره سهو نسّاخ نباشد و صادر از قلم خود مؤلّف باشد چنان كه ظاهر حال همين است پس معلوم مىشود كه اشتباه مزبور يعنى تصحيف شاور به شابور در مورد صاحب ترجمه چيز تازهء نبوده و منحصر بمؤلّفين ايرانى دوردست از مصر و اوضاع آن و اخبار آن نيز نه بلكه از همان عصر خود صاحب‌عنوان و حتّى براى مؤلّفين عربى زبان نيز زمينهء اين سهو مهيّا و كلمهء اوّل بواسطهء غرابت و ندرت استعمال آن به آسانى بكلمهء ثانى بواسطهء كثرت دوران آن بر السنه تصحيف ميشده است ،

--> ( 1 ) مؤلّف از اعقاب بنى حمّاد ولاة و عمّال معروف فاطميّين در افريقيه بوده و تولّد او در حدود سال 548 يعنى شانزده سال قبل از قتل شاور بوده است در حوالى قلعهء بنى حمّاد و قلعهء بنى حمّاد شهرى بوده از بلاد قسنطينه از ايالات الجزائر حاليّه در جنوب بجايه و اكنون مفقود الأثر است ( رجوع بدائرة المعارف اسلام در عنوان « قلعهء بنى حمّاد » ج 2 ص 720 - 721 ) ، و وفات وى چنان كه در متن گفته شد در سنهء 628 بوده است بسنّ هشتاد سالگى ، - كتاب مزبور يعنى « اخبار ملوك بنى عبيد و سيرتهم » كه تاريخ بسيار مختصرى است از خلفاء فاطميّين در سنهء 617 تأليف شده و در سال 1346 در الجزاير بطبع رسيده است ،