بود عرضه داشتم كه نفايس كتب الموت را تضييع نتوان كرد ، پادشاه آن سخن را پسنديده فرمود و اشارت راند تا بمطالعهء آن رفتم و آنچ يافتم از مصاحف و نفايس كتب بر مثال يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ بيرون آوردم و آلات رصد از كراسى و ذات الحلق « 1 » و اسطرلابهاى تامّ و نصفى و الشعاع « 2 » ديگر كه موجود بود برگرفتم « 3 » و باقى آنچ تعلّق بضلالت و غوايت ايشان داشت كه نه بمنقول مستند بود و نه بمعقول معتمد بسوختم ، و هرچند خزاين موفور بود و اجناس ذهبيّات و فضّيّات نامحصور امّا يا صفراء اصفرّى و يا بيضاء ابيضىّ « 4 » بر آن خواندم و آستين بكرم بر آن افشاندم ، و در اثناى مطالعات تاريخ جيل « 5 » و ديلم يافتم كه بنام فخر الدّولهء

--> ( 1 ) كذا فى س ، آ ب ح م : كتاب الحلق ، ج ز ى ل : كتاب الخلق ، د ط : كتاب ذات الخلق ، - رجوع كنيد بمفاتيح العلوم خوارزمى 235 ، و فوات الوفيات ابن شاكر الكتبى 2 : 151 ، و كشف الظّنون در عنوان « الآلات الرّصديّة » ، ( 2 ) كذا فى آ ب ح ز ى ك ل م ( ) ، در ج بخطّ الحاقى اين كلمه را زده و در حاشيه افزوده : و ذات شعبتين ، س : و انسعاع ؟ ؟ ؟ ( ) ، د : و آلات ، ط : و آلتهاى ، - تصحيح اين كلمه براى من ميسّر نشد ، نسخه بدلهاى ج د ط واضح است كه از تصرّفات خود نسّاخ است كه خواسته‌اند بعبارت معنى مفهومى بدهند و الّا « الشعاع » هرگز به « ذات شعبتين » يا به « آلات » تصحيف نميشود ، - ذات شعبتين نيز مانند ذات الحلق نام يكى از آلات نجومى است ، رجوع بكشف الظنون در موضع مذكور ، ( 3 ) « برگرفتم » فقط در س ، ساير نسخ ندارند ، ب در حاشيه بخطّ الحاقى بجاى آن افزوده : بيرون آوردم ، ( 4 ) كذا فى جميع النّسخ با تنقيط كامل يا ناقص ، - كلامى است مشهور از حضرت امير ، قال فى تاج العروس فى ص ف ر : « و الصّفراء الذّهب للونها و منه قول علىّ بن ابى طالب رضى اللّه عنه يا صفراء اصفرّى و يا بيضاء ابيضىّ و غرّى غيرى » ، و اين حديث بانجاء مختلفهء ديگر نيز روايت شده است ، رجوع كنيد بمروج الذّهب در حكايت جنگ جمل 4 : 336 ، و عقد الفريد 3 : 95 ، و كشف الغمّه 47 ، و مقدّمهء ابن خلدون 121 در فصل « انقلاب الخلافة الى الملك » ، ( 5 ) كذا فى ب ك س با جيم و ياء مثنّاة تحتانيّه ، ساير نسخ : حيل ، خيل ، حمل ؟ ؟ ؟ ، جنك ،