عطا ملك جوينى
157
تاريخ جهانگشاى جوينى ( فارسى ) ( ط دنياى كتاب )
فرزندان اسماعيل بن جعفرم ، و خويشتن را عبد اللّه « 1 » المهدىّ « 2 » نام نهاد و پسر را القائم بأمر اللّه محمّد و بامامت و خلافت بنشست و مغاربه « 3 » برو اتّفاق كردند « 4 » و خصوصا كتاميان « 5 » ، و شهر « 6 » مهديّه « 7 » در زمين قيروان « 8 » در سنهء « 9 » ثمان و خمسين و مائتين « 10 » [ ظ : ثمان و ثلثمائة 32 ]
--> ( 1 ) كذا فى جميع النّسخ الخمس ، و كذا ايضا فى جامع التّواريخ ورق b 17 ( دو مرتبه ) ، - اگرچه جمهور مورّخين نام مهدى را عبيد اللّه نوشتهاند ولى در دستور المنجّمين كه از تآليف خود اسماعيليّه است در ترجمهء حال مهدى دارد ورق b 335 : « مولانا الامام المهدىّ باللّه ابو محمّد عبد اللّه صلوات اللّه [ عليه ] . . . و كان يقال له قبل الظّهور عبيد اللّه » ، و چون مصنّف در اين مجلّد سوّم بسيارى از مآخذ خود اسماعيليّه را به كار برده است پس ظاهرا نبايد عبد اللّه را در متن حمل بر سهو و تصحيف نسّاخ نمود بجاى عبيد اللّه ، ( 2 ) در جميع نسخ خمس دارد : « بن المهدى » ، يعنى ما بين عبد اللّه و المهدىّ يك كلمهء « بن » علاوه نموده است و آن غلط فاحش و بلاشبهه سهو نسّاخ است چه مهدى لقب خود عبد اللّه ( عبيد اللّه ) است نه لقب پدر او باجماع مورّخين ، ( 3 ) كذا فى ح ، د : مقاربه ، آ : معاويه ، ز : اهل معاويه ، ج : عبد اللّه معويهء مذكور ( كذا ! ) ، ( 4 ) كذا فى د ز ح ، آ ج : كرد ، - واو بعد را فقط در آ دارد ، ح جملهء بعد را ندارد ، ( 5 ) كذا فى ز ، آ د : كيساييان ، ج : كيساييان ، ح جمله را ندارد ، ( 6 ) كذا فى د ز و جامع a 18 ، آ ج : اهل ، ح جاه ؟ ؟ ؟ را ندارد ، ( 7 ) كذا فى جامع a 18 ، ج د ز : مدينه ، آ : مدينه ، ح جمله را ندارد ، ( 8 ) كذا فى جامع a 18 ، د : قيران ، آ : قيران ؟ ؟ ؟ ، ز : قيوان ؟ ؟ ؟ ، ج : مسران ، ح جمله را ندارد ، ( 9 - 10 ) كذا فى جميع النّسخ الخمس ، و آن غلط واضح است چه خود تولّد مهدى در سنهء 259 يا 260 يعنى يك يا دو سال بعد ازين تاريخ است ( رجوع بابن خلّكان 1 : 294 ، و اتّعاظ 44 ، و دستور المنجّمين b 335 ) پس چگونه ممكن است كه وى در سنهء 258 يعنى يك يا دو سال قبل از تولّد خود شهر مهديّه را بنا نمايد ! - و چون شروع مهدى در بناء مهديّه در سنهء 303 و اتمام آن در سنهء 308 بوده است ( رجوع بحواشى آخر كتاب ) پس صواب در متن يا « ثلاث و ثلثمائة » است اگر مقصود جوينى تاريخ شروع در بناء آن بوده است ، يا « ثمان و ثلثمائة » اگر مقصود وى تاريخ اتمام آن بوده است ، ولى براى آنكه تمام اعداد متن بالكلّيّه غلط نباشد و لا اقلّ كلمهء « ثمان » بصحّت خود باقى بماند احتمال دوّم ظاهرا ارجح است ،