گرفت . معاويه بعد از 19 سال حكومت جابرانه در سال 60 هجرى درگذشت . در دوران خلافت معاويه ، امپراتور بيزانس ، قسطنطين چهارم بود ( 668 - 685 م . ) ( 48 - 66 ه . ق . ) كه در برابر حملات دريايى ساليانهء مسلمانان از قسطنطنيه دفاع كرد . آتش يونانى كه در همين زمان اختراع شد ، وسيلهء دفاع بود . خلافت يزيد ( 60 - 64 ه . ق . ) ( 679 - 683 م . ) خلافت يزيد بيش از سه سال و نيم طول نكشيد . در اين مدت جز كشت‌وكشتار بيرحمانه كه مهمترين آنها فاجعهء كربلا و شهادت امام حسين ( ع ) و ياران وفادار آن حضرت در دهم محرم سال 61 هجرى بود ، واقعهء ديگرى روى نداد . بعد از مرگ يزيد در سال 64 هجرى خلافت نصيب فرزندش معاويهء ثانى شد كه بيش از شش ماه خلافت نكرد و از مقام خويش كنار رفت . پس از استعفاى معاويهء ثانى اهالى مكه با عبد اللّه ابن زبير بيعت كردند . حتى عده‌اى از بنى اميه هم حاضر به بيعت با او شدند ، ليكن عبد اللّه به دليل كينهء شديدى كه نسبت به خاندان بنى اميه داشت از قبول بيعت ايشان خوددارى كرد . در سال 64 هجرى در محل مرج راهط در غوطهء دمشق بين امويان و طرفداران عبد اللّه ابن زبير جنگ سختى درگرفت كه به شكست عبد اللّه منجر شد . پس از پيروزى امويان ، مروان ابن حكم نمايندهء بنى اميه وارد دمشق شد و اهالى ، دست بيعت به او دادند . اين شخص مؤسس شعبهء ديگرى از خلفاى بنى اميه است كه به آل مروان معروف شدند . مروان ابن حكم در سال 65 هجرى درگذشت . « 1 » عبد الملك مروان ( 65 - 86 ه . ق . ) ( 684 - 705 م . ) بعد از درگذشت مروان ، فرزندش عبد الملك به جاى او نشست . در سال 66 هجرى مختار فرزند ابو عبيده ثقفى در كوفه به يارى عده‌اى از ايرانىها كه از خلافت بنى اميه

--> ( 1 ) . ر ك . مروج الذهب ، ج 2 ، ص 58 - 66 . اخبار الطوال ، ص 277 - 308 . تاريخ طبرى ، ج 7 ، ص 2916 - 3082 .