وجود مخالفت عمر در دامنهء جبل المقطم سپاهيان حكمران رومى مصر را شكست داد و خود را به وادى نيل رسانيد . سپس عازم اسكندريه شد و پس از چهار ماه آن بندر را نيز به تصرف خود درآورد . در سال 22 هجرى ( 642 م . ) پس از تصرف سراسر خاك مصر خود را به طرابلس حاليه رسانيد و از خيال حمله به تونس چشم پوشيد . در سال 21 هجرى به فرمان عمر ، نعمان ابن مقرّن مأمور جنگ با يزدگرد سوم آخرين پادشاه ساسانى شد . سپاه يزدگرد به فرماندهى فيروزان در نزديكى نهاوند با مسلمانان جنگيد . با آنكه فرمانده سپاه اسلام كشته شد ، فتح نصيب مسلمانان شد و به همين مناسبت اعراب اين جنگ را فتح الفتوح ناميدند . زيرا تا آن تاريخ فتحى بدان بزرگى و اهميت براى آنها پيش نيامده بود . در همين سال لشكريان اسلام به فرماندهى ابو موسى اشعرى شهرهاى غربى ايران مانند دينور و پشتكوه را به تصرف خود درآوردند و در سالهاى 22 و 23 هجرى ( 642 و 643 م . ) رى ، قومس ، زنجان و آذربايجان يكى بعد از ديگرى به تصرف مسلمانان درآمد و در سالهاى 23 و 24 هجرى سپاهيان ابو موسى شهرهاى قم ، كاشان و اصفهان را نيز تصرف كردند . « 1 » خلافت عثمان ( 23 - 35 ه . ق . ) ( 643 - 655 م . ) همين‌كه در سال 23 هجرى ( 643 م . ) عمر به دست فيروز ملقب به ابو لؤلؤ از پاى در آمد ، عثمان ابن عفان خليفهء مسلمين شد . وى مردى متقى ليكن ضعيف النفس و بىكفايت بود و به همين سبب روزبه‌روز آتش دشمنى و نفاق را ميان قبايل اعراب شعله‌ورتر كرد . شورشيان كه از خلافت عثمان دل‌خوشى نداشتند ، با وجود دفاع پسران طلحه و زبير و حسن ابن على ( ع ) ، عاقبت بر خليفه دست يافتند و وى را در سال 35 هجرى كشتند . « 2 »

--> ( 1 ) . ر ك . طبقات الكبير ، ج 2 ، ص 231 ، تاريخ خميس ، تأليف دياربكرى ، ج 2 ، ص 281 . نهايت الارب ، تأليف نويرى ، ج 2 ، ص 89 . اسد الغابه ، تأليف ابن اثير ، ج 4 ، ص 61 . مروج الذهب ، ج 1 ، ص 662 . ( 2 ) . ر ك . الكامل ، ج 3 ، ص 127 ، 189 ، 198 ، اعلام زركلى ، ص 621 . تاريخ طبرى ، ج 5 ، ص 2065 . تاريخ يعقوبى ، ج 2 ، ص 53 ، 72 . حبيب السير ، ج 8 ، ص 492 ، 522 .