عزيز الله بيات

588

تاريخ تطبيقى ايران با كشورهاى جهان ( فارسى )

كه تقاضاى پست وزارت جنگ را كرد ، زيرا به خوبى آگاه بود كه روزبه‌روز نفوذ شاه در ارتش بيشتر مىشود و امكان دارد با كمك ارتش طرح كودتا تدارك ديده شود ، ليكن تقاضايش مورد قبول شاه قرار نگرفت . لذا از سمت خود مستعفى شد . بعد از دكتر مصدق بلافاصله قوام السلطنه عامل سرسپرده انگلستان مأمور تشكيل كابينه شد و بلافاصله اعلاميه‌اى به مضمون زير صادر كرد : « واى به حال كسانى كه در اقدامات مصلحانه من اخلال كنند يا نظم عمومى را برهم بزنند . چنين كسان را به حكم خشك و بىشفقت قانون قرين تيره‌روزى مىسازم . كشتيبان را سياستى دگر آمد » با اين اوصاف مردم غيور ايران كه قرنها امتحان فداكارى و پايدارى را از خود نشان داده‌اند ، مرعوب گفته‌هاى پوچ و بىاساس قوام نشدند ؛ در تهران و آبادان و ساير شهرهاى بزرگ ايران دست به تظاهرات زدند . در 30 تير 1331 در تهران اعتصاب عمومى اعلام شد . قوام كه امپرياليسم را حافظ و حامى خود مىدانست ، تصميم گرفت كه با اعمال زور و قلدرى مردم را سركوب كند . به دستور وى نظاميان به كشت و كشتار مردم بىدفاع پرداختند ، ليكن مخالفت مردم با قوام به اندازه‌اى شديد بود كه حتى وى موفق به تشكيل كابينه و معرفى اعضاى آن نشد . سرانجام در 30 تير همان سال تسليم اراده آهنين مردم شد و در نهايت خفت و شرمسارى مجبور به استعفا شد . بعد از بر كنار شدن قوام السلطنه بار ديگر دكتر مصدق در روز 31 تيرماه 1331 به مقام نخست‌وزيرى منصوب شد . ضمنا با تقاضاى وى هم موافقت شد . امپرياليستهاى امريكا و انگليس همين‌كه وضع را چنين ديدند ، در اواخر سال 1331 ه . ش . ( 1953 م . ) در صدد برآمدند تا با استفاده از مشكلات مالى و اقتصادى ايران دكتر مصدق را در مورد مسئلهء نفت وادار به تسليم كنند . روى اين اصل در فوريه 1953 م . امريكا و انگليس پيشنهادهاى مشترك خود را تسليم دولت دكتر مصدق كردند و متذكر شدند كه اگر دولت ايران پيشنهادهاى آنها را در مورد نفت قبول كند ، دولت امريكا فورا مبلغ 135 ميليون دلار نفت از ايران خواهد خريد . گذشته از اين ، قرضه‌اى به مبلغ 100 ميليون دلار به ايران مىدهد . ليكن اين پيشنهاد مورد قبول دكتر مصدق قرار نگرفت . پس از عقيم ماندن