عزيز الله بيات

549

تاريخ تطبيقى ايران با كشورهاى جهان ( فارسى )

احمد شاه ( 1327 - 1343 ه . ق . ) ( 1909 - 1924 م . ) بعد از خلع محمد على شاه فرزند 12 ساله‌اش به سلطنت نشست . همان‌طور كه گفته شد عضد الملك قاجار به سمت نيابت سلطنت انتخاب شد و امور كشور تحت‌نظر يك هيئت‌مديره قرار گرفت كه اولين اقدام اين هيئت تبعيد محمد على شاه به اروپا بود . بعد از مرگ عضد الملك ، ناصر الملك به نيابت سلطنت انتخاب شد . مجلس شوراى ملى در سال 1328 هجرى براى اصلاح امور مالى ايران هيئتى از مستشاران امريكايى را زير نظر مورگان شوستر و عده‌اى از مستشاران سوئدى را به رياست كارسن جهت تأسيس ژاندارمرى استخدام كرد . احمد شاه در سال 1332 هجرى تاجگذارى كرد و مدت نيابت سلطنت ناصر الملك به پايان رسيد . در همين زمان جنگ جهانى اول شروع شد . با اينكه نخست‌وزير وقت مستوفى الممالك رسما كشور ايران را بىطرف اعلام كرد ، ليكن متاسفانه مطامع سياست روسى و انگليسى نابسامانيهايى پديد آورد كه شاه جوان و بى تجربه را عاجز و مأيوس كرد . دولتهاى متخاصم توجهى به بىطرفى ايران نكردند و نواحى شمالى و غربى و جنوبى ايران ميدان جنگ و تاخت‌وتاز آنها قرار گرفت . در سال 1333 هجرى دولتهاى انگليس و روس قرارداد 1907 م . را لغو كردند و بين آن دو ، قرارداد ديگرى كه به قرارداد 1915 معروف است ، بسته شد كه به موجب آن منطقه بىطرف را از ميان برداشتند و ايران را به دو منطقه نفوذ تقسيم كردند . در سال 1336 هجرى انگليس‌ها چون ديدند نواحى شمالى ايران آزاد شده است و امكان دست اندازى آلمانها بر اين قسمت مىرفت و به تصور اينكه تمام ايران تحت نفوذ آنها باقى خواهد ماند ، علاوه بر اينكه در پذيرفتن نمايندگان ايران به انجمن صلح بين‌المللى اشكال‌تراشى كردند ، در سال 1337 هجرى قرارداد ديگرى با ايران منعقد كردند كه به قرارداد 1919 معروف است و به موجب آن اختيار كامل امور مالى و نظامى ايران تحت نظر مستشاران انگليسى قرار مىگرفت . بر اثر پيشنهاد دولت ممالك متحده امريكاى شمالى مجمع اتفاق ملل اين ، قرارداد را به رسميت نشناخت و گذشته از اين ، قرارداد با مخالفت عده‌اى از آزاديخواهان روبرو شد . وثوق الدوله نخست‌وزير وقت با توقيف روزنامه‌ها و اعزام احمد شاه به اروپا تا اندازه‌اى از بروز شورش جلوگيرى كرد . طولى