عزيز الله بيات
523
تاريخ تطبيقى ايران با كشورهاى جهان ( فارسى )
فرمانروايى با حسن نيت و مورد توجه و احترام مردم بود . به دستور وى شورايى براى بحث در امور مملكتى تأسيس شد . در همين زمان راهآهن قاهره به سوئز به اتمام رسيد . مهمترين حادثه دوران او دادن امتياز حفر كانال سوئز به فرديناندولسپس مهندس فرانسوى است . استقراض مصر از دول خارجى در همين زمان شروع شد . به سبب اجراى طرحهاى عمرانى و كمكهاى مالى كه به دولت عثمانى كرده بود ، ناچار از دولت انگلستان بيش از سه ميليون ليره قرض گرفت كه همين امر مقدمهاى شد براى گرفتن قروض خانمانبرانداز ديگرى در دورههاى بعدى . جانشين سعيد پاشا ، اسماعيل پاشا پسر دوم ابراهيم پاشا است كه در سال 1280 هجرى ( 1863 م . ) زمام امور مصر را در دست گرفت و در سال 1867 م . پادشاه عثمانى به او عنوان خديو داد و مضافا بر اين مقام او را موروثى كرد كه اين عمل تقريبا به منزله شناسايى او به سلطنت مصر بود . اسماعيل پاشا برنامههاى وسيع اصلاحاتى داشت كه قسمتى از آنها را تحقق بخشيد . در سال 1869 م . كانال سوئز را با حضور امپراتور اتريش و ساير سران بزرگ كشورهاى دنياى آن زمان با تشريفات باشكوهى افتتاح كرد . در نتيجه تجملپرستى و هزينههايى كه صرف طرحهاى وسيع او مىشد ، قروض مصر كه در آغاز زمامدارى او سه ميليون ليره انگليسى بود ، در سال 1876 م . بالغ بر 100 ميليون گرديد و چون ديگر هيچيك از كشورهاى اروپايى حاضر به دادن قرض جديد به دولت مصر نبودند ، اسماعيل پاشا ناچار شد كه در سال 1875 م . سهام مصر را در كانال سوئز به فروش رساند . در نتيجه ، عايدات ترعه سوئز تحت نظارت انگلستان و فرانسه قرار گرفت . در سال 1879 م . در نتيجهء دخالت انگلستان و فرانسه از مقام خود خلع شد و رهسپار ناپل گرديد . سپس عازم قسطنطنيه شد و در همانجا درگذشت . بعد از وى پسرش توفيق پاشا زمام امور را به دست گرفت . در سال 1880 م . نظارت انگلستان و فرانسه را بر اوضاع مالى مصر پذيرفت . اين اقدام از طرفى باعث عدم رضايت افسران ارتش شد و از طرف ديگر كشاورزان از پرداخت مالياتهاى سنگين كمرشكن و بيگارى و سربازى كه دولت به آنها تحميل كرده بود ، شكايت داشتند كه همين موضوع منجر به شورشى شد كه پرچمدار آن افسرى روستا زاده بنام احمد عرابى بود . ليكن شورش توسط انگلستان در سال 1882 م . خاموش شد