عزيز الله بيات
486
تاريخ تطبيقى ايران با كشورهاى جهان ( فارسى )
مىكردند و تمام تلاش آنها اين بود كه نقشههاى ناپلئون را نقشبرآب كنند و براى رسيدن به اين هدف ، زمانى كه بين ناپلئون و الكساندر تزار روسيه جنگ درگرفت و فرانسويان عقبنشينى كردند ، انگليسها دست اتحاد و دوستى به سوى روسها دراز كردند . با توجه به اين مسئله جاى تعجب نيست كه اگر مىبينيم در همان زمانى كه ششمين اتحاديه دولتهاى بزرگ بر ضد ناپلئون بسته شد ، عهدنامه گلستان نيز به اصرار انگلستان بين دو دولت ايران و روسيه منعقد شد . مقارن سلطنت الكساندر اول ، گرگين خان حاكم گرجستان حمايت دولت روسيه را پذيرفت و اين اقدام سبب شورش برادرانش بر ضد او شد . عمليات اينان بهانهاى به دست دولت روسيه داد ، سپاهيان روس تحت لواى پشتيبانى از گرگين خان ، تفليس را اشغال كردند . برادران گرگين كه تاب مقابله با چنان سپاهى را نداشتند ، به دربار ايران پناه بردند و از فتحعليشاه كمك خواستند و همين مسئله سبب وقوع جنگهاى بين ايران و روسيه شد كه به دو دوره تقسيم مىشود . در دوره اول كه از اواسط سال 1218 هجرى شروع شد و در اواخر سال 1228 هجرى ختم گرديد ، ايران شكست خورد و با وساطت انگلستان بين دو دولت روس و ايران در قريه گلستان عهدنامهاى به همين نام بسته شد كه به موجب آن دولت ايران همه ولايات قرهباغ ، گنجه ، شروان ، دربند ، باكو و قسمتى از طالش و داغستان و گرجستان را به روسيه تسليم كرد . در همين سال يكى از دراويش حدود تركستان به نام خواجه محمد كاشغرى ، حاكم سليمانيه را به جنگ با ايران تحريك كرد . سپس خود رهسپار گرگان شد و در اين محل عدهاى سادهلوح را دور خود جمع كرد و شورش بزرگى به راه انداخت . به فرمان فتحعليشاه محمد ولى ميرزا حاكم مازندران ، خواجه محمد و يارانش را دستگير كرد و كشت . در سال 1230 هجرى اسحق خان قرائى كه يكى از متنفذين مردم تربت حيدريه بود از فتحعليشاه تقاضاى عزل محمد ميرزا حاكم خراسان را كرد . همينكه محمد ولى ميرزا آگاه شد ، اسحق خان و فرزندانش را كشت و همين عمل سبب شورشى شد كه پسران و ساير بستگان اسحق خان در تربت حيدريه برپا كردند و دامنه آن به ساير نقاط خراسان كشيده شد . فتحعليشاه ناچار محمد ولى ميرزا را احضار كرد و به جاى او تا تعيين حاكم قطعى ، اسماعيل خان دامغانى را منصوب گردانيد . در سال 1231 هجرى به