است كه از قرن 12 تا 19 ميلادى فرمانروايان واقعى آن كشور بودند . يمن : فرمانرواى رسوليان يمن در اين‌زمان ، الملك المجاهد سيف ابن على است . ( 721 - 764 ه . ق . ) ( 1322 - 1363 م . ) افريقا الجزاير : فرمانرواى بنى زيان الجزاير در اين‌زمان ابو سعيد عثمان دوم است ، ( 749 ه . ق . ) ( 1348 م . ) كه در همان سال فرد ديگرى بنام ابو ثابت جانشين ابو سعيد شد و بعد از وى فرمانرواى بنى زيان ، ابو موسى دوم شد . ( 753 ه . ق . ) ( 1352 م . ) تونس : در تونس بنى حفص حكومت داشتند . بعد از درگذشت ابو يحيى هرج‌ومرج بار ديگر بر تونس مستولى شد . جانشين وى ابو حفص عمر سوم است ، ( 747 ه . ق . ) ( 1346 م . ) كه اين دوره مقارن با استيلاى امراى بنى مرينى است . به‌هرحال جانشين ابو حفص عمر ، ابو العباس احمد اول است . ( 750 ه . ق . ) ( 1349 م . ) و جانشين وى ابو اسحق ابراهيم دوم است . ( 751 ه . ق . ) ( 1350 م . ) مالى : پادشاه مالى در اين‌زمان ماقان موسى است كه دوران سلطنت او جلوه زيادى نداشت ، ولى سلطنت سليمان برادر گنگو موسى موجب بقاى كشور و استقرار نظم و آرامش گرديد . سياح معروف عرب ، ابن بطوطه كه در سال 1352 م . در سودان بوده و به دربار سليمان راه يافته است . طرز اجراى عدالت را در اين كشور كه نتيجه آن استقرار امنيت و حفظ حقوق عامهء مردم بود ، تمجيد و تحسين كرده است . مراكش : فرمانرواى بنى مرين مراكش در اين‌زمان ابو الحسن على است . در همين زمان قواى آلفونسوى يازدهم پادشاه كاستيل و آلفونسوى چهارم پادشاه پرتغال ، ابو الحسن على را در سال 741 هجرى ( 1340 م . ) در محل ريوسادو شكست دادند و از آن به بعد مرينيان در امور اسپانيا دخالت نكردند . جانشين ابو الحسن على ، ابو عنان است ( 749 ه . ق . ) ( 1348 م . ) مصر : فرمانرواى مماليك بحرى در اين‌زمان سيف الدين ابو بكر است . ( 741 ه . ق . ) ( 1340 م . ) جانشين وى در سال 742 هجرى ( 1341 م . ) علاء الدين قوجوق و شهاب