نايب السلطنه دو پسر وى ابو الحسن على ( 392 ه . ق . ) ( 1001 م . ) و ابو المعالى شريف ( 394 ه . ق . ) ( 1003 م . ) حكومت كرد . ديرى نگذشت كه پسران سعد الدوله را روانهء مصر كرد و خود ، قدرت را به دست گرفت و به دست‌نشاندگى فاطمينان حكومت كرد . « 1 » حله : در دوران خلافت قادر ، در حله ، بنى مزيد از قبيلهء اسد حكومت داشتند . مؤسس اين سلسله ، سند الدوله على است كه به فرمان سلطان الدوله ديلمى به امارت حله منصوب شد ( 403 ه . ق . ) ( 1012 م . ) و بعد از او پسرش نور الدين دبيس ابن على فرمانرواى حله شد . ( 408 ه . ق . ) ( 1017 م . ) هنگامى كه طغرل اول پادشاه سلسلهء سلجوقى به عراق وارد شد ، دبيس از ترس مهاجمان ترك ، ارسلان بساسيرى را كه از سرداران شيعى طرفدار فاطميان بود حمايت كرد . ماوراء النهر : در دوران خلافت قادر و معاصران او ، در ماوراء النهر ، ايلك خانيان حكومت داشتند . اولين كسى كه از اين خاندان در تاريخ ايران مشهور است ، بغرا خان ثانى است كه هارون ابن موسى يا سليمان نام داشته است و در سال 383 هجرى ( 993 م . ) بخارا را به تصرف خود درآورد . ليكن آب و هواى بخارا به مزاجش سازگار نبود . ناچار رهسپار تركستان شد و در بين راه درگذشت . بعد از او ايلك خان ملقب به شمس الدوله جانشين او شد . ديرى نگذشت بخارا را از عبد الملك دوم ، امير سامانى گرفت و دولت سامانيان در 389 هجرى منقرض شد . ايلك خان مدتى هم با سلطان محمود غزنوى بر سر تقسيم قلمرو سامانيان جنگيد . عاقبت مقرر شد ماوراء النهر از آن او باشد و خراسان و غزنه از آن محمود . برادر و جانشين ايلك خان ، طغان خان است كه نام اسلامى او ابو نصر احمد ابن على است . در سال 403 هجرى فرمانرواى سلسلهء ايلك خانيان شد و در جنگ با كفار تركستان شرقى بر آنان غلبه كرد . بعد از او برادرش ارسلان خان ابن على به جايش نشست . ( 408 - 415 ه . ق . ) على تكين از امراى تركستان غالبا منازع و معارض او بود . بعد از ارسلان خان ابن على برادرش قدر خان به امارت نشست ( 415 ه . ق . ) و سال بعد با سلطان محمود غزنوى ملاقات كرد . سلطان مسعود غزنوى با

--> ( 1 ) . ر ك . طبقات سلاطين اسلام ، ص 99 . دايرة المعارف اسلام ، مقالهء حمدانيان به قلم . م . كانارد تاريخ ابن خلدون ، ج 3 ، ص 323 - 340 . الكامل ، ج 13 ، ص 56 - 58 .