افريقا تونس : فرمانرواى اغالبه ابراهيم ثانى بود ( 261 ه . ق . ) ( 874 م . ) مصر : فرمانرواى طولونيان احمد بود هنوز مدتى از ورودش به مصر نگذشته بود كه دم از استقلال زد و در سال 264 هجرى ( 877 م . ) شام را نيز ضميمهء قلمرو خود كرد و در حقيقت براى اولين‌بار پس از دوران بطالسه ، مصر داراى يك حكومت پادشاهى مستقل شد . ابن طولون مردى دلير و بلندهمت و دورانديش بود و با داشتن همين صفات ، صاحب قلمرو وسيعى شد كه از عراق تا برقه و از نوبه تا آسياى صغير را شامل مىشد . قدرت اين دولت به جايى رسيد كه باعث وحشت امپراتورى روم شرقى شد . در دوران زمامدارى احمد ابن طولون وضع اقتصادى مردم ، بهبود كامل حاصل كرد و اكثريت جامعهء مصر از رفاه و آسايش نسبى برخوردار شدند . وى با اتخاذ سياست مالى دقيق و حساب شده‌اى توانست از سوء استفاده‌هايى كه منافع سرشار آنها بيشتر به جيب خارجيان مىريخت ، ممانعت كند . ابن طولون از همهء جهات براى رفاه و آسايش عامهء مردم و گسترش عدل و جلوگيرى از بيدادگريهاى حكام كوشش مىكرد ، افزون بر اين نسبت به گسترش و بهبود وضع آبيارى كه يكى از مهمترين عوامل پيشرفت اقتصادى مصر بود ، جديت فراوان كرد . در اين دوره ، پلهاى متعدد و كانالهاى زيادى ساخته شد . بعد از وى پسرش ابو الجيش خمارويه زمام امور را در دست گرفت ( 270 - 282 ه . ق . ) ( 883 - 896 م . ) وى در ابتداى فرمانروايى خود با كارشكنىهاى موفق برادر معتمد خليفهء عباسى مواجه شد و بعد از كشمكشهاى زياد سرانجام بين او و دربار خلافت آشتى صورت گرفت . موفق و معتمد طى نامه‌اى موافقت خود را با ولايت‌دارى خمارويه و اعقابش براى مدت سى سال در سرزمين مصر و شام اعلام كردند . در نتيجه اين پيروزى ، خمارويه قلمرو خود را توسعه داد و موصل و جزيره را ضميمهء متصرفات خود گردانيد . ديرى نگذشت كه قلمرو او به علت اسراف زياده از حد براى انجام برنامه‌هاى تشريفاتى و غيره رو به ويرانى نهاد .