خلافت مهتدى ( 255 - 256 ه . ق . ) ( 868 - 869 م . ) بعد از كشته شدن معتز محمد المهتدى فرزند واثق به خلافت نشست . اما اين خليفه نيز مانند خلفايى كه بعد از متوكل به خلافت رسيدند ، بازيچه‌اى بيش در دست تركان نبود . اين خليفه مانند پدرش پيرو مذهب معتزله بود و در دوران خلافت او ظاهرا لهو و لعب رواج چندانى نداشت . در اواخر خلافت اين خليفه ، قيام صاحب الزنج به وقوع پيوست كه مدت 15 سال وحشت و اضطرابى براى دستگاه خلافت عباسى به وجود آورد . به‌طور كلى بعد از كشته شدن متوكل ، وضع خلافت دستخوش هرج‌ومرج و نابسامانى شد . در همين دوران پرآشوب و نابسامانى است كه يعقوب ليث توانست بر اثر كوشش و فعاليت خود بار ديگر استقلال از دست رفتهء ايران را تجديد كند . اين خليفه معاصر است با محمد ابن طاهر ( 248 - 259 ه . ق . ) از سلسلهء طاهريان ، يعقوب ليث ( 247 - 265 ه . ق . ) مؤسس سلسلهء صفاريان و حسن ابن زيد ( 250 - 270 ه . ق . ) مؤسس سلسلهء علويان طبرستان . مهمترين حوادثى كه در دوران خلافت مهتدى و معاصران ايرانى او در ساير كشورهاى جهان آن‌روز به وقوع پيوست ، چنين است : آسيا چين : در چين سلسلهء تانگ سلطنت مىكرد ( 618 - 906 م . ) اروپا اسپانيا : فرمانرواى اسپانيا محمد اول بود ( 852 - 886 م . ) انگلستان : شاه انگلستان اثلرد اول بود ( 866 - 871 م . ) وى پسر اتلوولف و برادر آلفرد كبير است . در سال 869 م . نرمان ، مملكت شمالى ( نورتمبرى ) را تسخير كرد . ليكن آلفرد كبير پادشاه ساكسن و جانشين او در صدد مقاومت جدى برآمدند و پيشرفت نرمان را حدودا بيش از يك ماه معوق گذاشتند .