گردآورى و ثبت و ضبط غنايم و اموال را بر عهده گرفته بود « 1 » . جهشيارى متذكر شده كه وظيفهء او در لشكر قحطبه تنها نظارت بر امور مالى نبود ، بلكه چون مردى خردمند و آگاه به شمار مىرفت ، نظرش همواره مورد توجه واقع مىشد « 2 » . داستانى كه جاحظ دربارهء دقت و هوشيارى خالد در تشخيص حملهء لشكر دشمن به سپاه قحطبه آورده « 3 » گواه اين مدعاست . اين روايت كه اندكى پيش از آغاز خلافت سفاح يا در آغاز جلوس او ، خالد مأمور امور مالى بوده و سفاح وى را بر آن شغل ابقاء كرده هم نشان از تبحّر او در امور ديوانى و هم اعتماد عباسيان به او دارد « 4 » . با پيروزى دعوت در 132 ق ، خالد نيز از جمله كسانى بود كه از سوى ابو سلمهء خلّال براى تسخير يا سامان دادن امور به شهرها و نواحى مختلف گسيل شدند و شوش و جندىشاپور و ديرقنّى در حوزهء مأموريت خالد قرار گرفت « 5 » . با اين همه در اين روايت ابن غسّان كه « اساس دولت آل عباس در مركز خلافت ، او نهاد و رايات عساكر منصوره . . . او نصب كرد « 6 » » بىگمان مبالغه رفته و ناشى از شيفتگى او نسبت به خاندان برمكى است . از آن سوى اين معنى كه سفاح به هنگام بيعت امرا و اعيان ، چون خالد را ديد از نام و نشان و نسب او پرسيد « 7 » ، نيز محلّ تأمّل است و با آن روايت كه چون سفاح به خلافت نشست خالد را رياست ديوان جند و خراج داد « 8 » سازگار نيست . 2 - خالد : ديوانسالار و ولايتدار خالد در اين مقام توانايى و مهارت خويش را نشان داد و به اصلاح دواوين پرداخت و كارش چنان بالا گرفت كه از نزديكان خاص سفّاح شد و خليفه در كارها با او راى مىزد . چنان كه بعضى نويسندگان ، با آنكه در اين روزگار منصب وزارت بطور رسمى

--> ( 1 ) . مثلا ؛ ابن اثير ، 5 / 387 - 388 ؛ اخبار الدولة العباسية ، 349 ؛ يعقوبى ، تاريخ ، 3 / 80 . ( 2 ) . الوزراء ، ص 87 . ( 3 ) . الحيوان ، 4 / 423 - 424 ؛ نيز نك ابن قتيبه ، عيون ، 2 / 117 . ( 4 ) . ابن ازرق ، شذرات . . . ، ص 14 . ( 5 ) . ابن اثير ، 5 / 406 ؛ اخبار الدولة العباسية ، 378 ؛ طبرى 7 / 419 ، ياقوت ، معجم البلدان ، 1 / 244 . ( 6 ) . تاريخ آل برمك ، ص 8 . ( 7 ) . هندوشاه ، ص 102 . ( 8 ) . ابن اثير ، 5 / 445 ؛ ابن ازرق ، شذرات . . . 14 ؛ جهشيارى ، ص 89 .