فصل اول برمك و نوبهار 1 - برمك : واژه‌شناسى و وجه تسميه واژهء برمك را در غالب منابع كهن لقب عمومى متوليان معبد نوبهار بلخ دانسته‌اند . ظاهرا مسعودى به همين سبب كه در عصر او « برمك » را لقب و عنوانى عام مىدانستند نوبهار را « بيت البرامكه » خوانده است « 1 » . برخى نويسندگان متأخرتر نيز به همين راه رفته و همهء متوليان نوبهار را ملقب به برمك دانسته‌اند « 2 » . روايت ابن ازرق كرمانى اندكى روشنتر است . به گزارش او « برمك » لقب متوليان نوبهار بوده كه نسل در نسل - از يك خاندان نه خاندانهاى مختلف - اين منصب را در دست داشتند « 3 » . بنابراين قدمت عنوان « برمك » به ساليانى بس دراز پيش از ظهور خاندان برمكى در صحنهء تاريخ ايران و اسلام باز مىگردد و پيداست كه با آن گزارشهاى افسانه‌آميز و عاميانه‌اى كه غالب نويسندگان دربارهء معنى و وجه تسميهء اين واژه آورده‌اند سخت متفاوت است . ابن فقيه همدانى كه مانند برخى نويسندگان ديگر ، نوبهار را بنايى در برابر مكه دانسته ، واژهء « برمك » را محرّف « باب مكه » و لقب متولى نوبهار شمرده است « 4 » . بعضى نيز آورده‌اند كه چون جعفر ( نام نخستين برمك كه به دمشق

--> ( 1 ) . مروج الذهب ، 2 / 228 . ( 2 ) . قزوينى ، آثار البلاد ، 331 ؛ خواندمير ، دستور ، 34 - 35 . ( 3 ) . تاريخ آل - برمك ، مجموعه شفر ، 2 - 4 ؛ نيز نك بارتولد ، خليفه ، 87 . ( 4 ) . البلدان ، 323 ؛ قس : هدايت ، فرهنگ انجمن آرا ، 718 .