سيد صادق سجادى

129

تاريخ برمكيان ( فارسى )

حيرى ، شاعرانى چون دعبل خزاعى ، صالح بن ظريف « 1 » ، اشجع سلمى ، على بن ابى معاذ « 2 » ، سيف بن ابراهيم ، ابن ابى كريمه ، سليمان الاعمى ، ابو عبد الرحمان العطوى از جملهء اين مرثيه سرايان‌اند كه اشعارشان در منابع آمده است . ب - برمكيان در ادب فارسى ذكر برمكيان و فضايل و خصايل ايشان ، اين « خداوندان عقل و كفايت » ، در ادبيات منظوم و منثور فارسى فراوان ديده مىشود . گذشته از منابع تاريخى فارسى ، كتب ديگرى نيز همراه با اخبار اين خاندان ، به پايگاه اجتماعى و بسيارى از جنبه‌هاى اخلاقى و سياسى آنها پرداخته‌اند و كردارها و گفتارهاى خالد بن برمك و فرزندانش را به عنوان نمونه‌هاى برجستهء اخلاق و سياست عملى و نظرى ياد كرده‌اند . از آن ميان مىتوان به آثارى چون سياست‌نامه منسوب به خواجه نظام الملك « 3 » ، و جوامع الحكايات عوفى « 4 » اشاره كرد . به علاوه دسته‌اى از آثار داستانى - تاريخى در ادبيات فارسى هم به برمكيان اختصاص يافته و چنين پيداست كه در گذر ايّام ، غبار افسانه چهرهء تاريخى برمكيان را در اين آثار فرا گرفته و اين داستانها نيز مانند ابو مسلم‌نامه‌ها و حمزه‌نامه‌ها و زمجى نامه‌ها به شكل روايات داستانى عاميانه ميان مردم رواج داشته و قصّه‌پردازان هر كار خير و پسنديده را به آنها نسبت مىدادند و همه را سرچشمهء مرحمت و معرفت و عطا و خير و سخا مىخواندند . كتاب اخبار آل برمك ، تاريخ برامكه ، اخبار برمكيان ، اكرام الناس از آن جمله‌اند . در ادبيات منظوم فارسى هم شاعرانى بسيار مكارم برمكيان را به سلك نظم كشيده و دولت ناپدار ايشان را شاهدى براى بىوفايى دنيا گرفته و از جود و كرم و سعهء صدر و پاكدلى ايشان سخنها رانده‌اند . خاقانى در ستايش برخى ممدوحان خويش آنان را با برمكيان مقايسه كرده و اگر خواسته كسى را سخت بلند گرداند ، بر فضل و جعفرش تفضيل داده است : دايه شده بر قريش و برمك * صدق و كرم تو جعفران را

--> ( 1 ) . ابن خلكان ، 1 / 340 - 341 . ( 2 ) . مسعودى ، مروج 3 / 381 - 383 . ( 3 ) . صص 235 - 240 . ( 4 ) . ص 280 به بعد ؛ ج شعار ، تهران ، 1374 ش .