مىكرد « 1 » . سخنان امام على ( ع ) را مثل عالى بلاغت مىدانست و بدانها استشهاد مىكرد « 2 » . خطابهء بلندى كه جعفر در حمص براى انصراف مردم از شورش خواند ، نمونه‌اى از فصاحت اوست « 3 » . تعريف او از « بيان » و نظرش دربارهء « ايجاز و اطناب » هم نشان‌دهندهء توغّل او در ادب و سخنورى است « 4 » . چنان كه گفته‌اند چون نامه‌ها را توقيع مىكرد و به صاحبانشان باز مىگردانيد ، بلغاى عصر براى به دست آوردن آن توقيعات و دريافت اسلوب‌ها و فنون نوين بلاغت با هم رقابت مىكردند ؛ و آورده‌اند كه هر يك به يك دينار فروخته مىشد « 5 » . هم از اين روى بود كه ثمامة بن اشرس مىگفت « هيچ آفريده‌اى را به زبان گشاده‌تر ، به دليل نيرومندتر ، و بر سخن تواناتر ازو نديدم . سخنورى كه شعرش سخت نيكو ، كلماتش گوارا و زبانش گوياست . چون سخن مىگويد رشتهء كلام را از كف نمىدهد و در كلامش حشو در نمىآيد و هيچ لفظ و معنايى را تكرار نمىكند « 6 » » . از آنجا كه جعفر در فقه شاگرد قاضى ابو يوسف بود ، در روايات داستانى گفته‌اند در آن توقيعاتى كه در ديوان مظالم مىنوشت از حدود احكام فقهى تخطّى نمىكرد « 7 » . حتى در دعوايى كه همه قاضيان و از جمله ابو يوسف در آن فرو مانده بودند ، جعفر به درستى آن را حلّ و فصل كرد « 8 » . آورده‌اند كه جاحظ مىگفت جعفر در علوم لغوى و نجوم و طب و اصول فقه يگانهء روزگار است . « 9 » گذشته از اينها ، كتب ادبى و تاريخى مشحون است از سخنان و آراء برمكيان در اخلاق و ادب و نصايح و آداب ملكدارى و رفتارهاى اجتماعى كه بسيارى از آنها به صورت امثال رواج يافته ، و بعضى از آنها موضوع سخن‌پردازيهاى نويسندگان بعدى بوده است . از آن ميان بايد به آنچه كه ابن فقيه دربارهء طبقات سلاطين و مردم « 10 » ، و ابن خلكان « 11 » و ابن قتيبه « 12 » دربارهء عقل و خرد ؛ حصرى قيروانى در توانايى برمكيان در

--> ( 1 ) . ابن فقيه ، 194 - 195 . ( 2 ) . ابو على مسكويه ، الحكمة الخالدة ، 112 . ( 3 ) . يعقوبى ، تاريخ 3 / 142 . ( 4 ) . ابن قتيبه ، عيون 2 / 173 - 174 . ( 5 ) . ابن خلدون ، مقدمه ، 2 / 789 . ( 6 ) . حصرى قيروانى ، 1 / 365 ؛ نيز : ثعالبى ، ثمار القلوب ، 161 . ( 7 ) . خطيب ، 7 / 152 ؛ ابن خلكان ، 1 / 329 . ( 8 ) . اخبار برمكيان ، برنى ، 53 ب - 64 ب . ( 9 ) . همان ، 71 ب . ( 10 ) . بلدان ، 1 ، 136 ، 154 . ( 11 ) . 6 / 221 ، 222 ، 226 ، 4 / 28 - 29 ، 1 / 221 ، 328 - 329 . ( 12 ) . عيون ، 1 / 13 ، 281 ، 3 / 284 ، 4 / 10 ، 5 / 130 ، 6 / 329 .