حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2712
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
( 162 ) - هيكل پارتى ( مطابق كتاب لفتوس ) از گلها و برگهاى نيمبيضى مىباشد ، هريك از آنها نيز مانند سرستونها در وسط نيم بيضى خود سنگهاى سياه نيمگرد دارد . بالاخره در روى پايهها نزديك كتيبه معمولا دو يا سه كلّه انسانى حجّارى شده ، طول هر كلّه تقريبا دو پا است و انواع اشكال صور انسانى را نشان ميدهد . بعضى را پير ، برخى را جوان ، پارهاى را مرد ، عدّهاى را زن ، بعضى صور حقيقى است و برخى مجازى و خيالى ، كموبيشى هم از حيث ساختمان نامتناسب و ناهموار است . ساختمان كلّهها ، چنان كه گفته شد ، داراى روحى كامل بوده ، اثرات ظاهرى آنها نيز داراى حالتى گيرنده و زنده به نظر ميآمده است . هفت طالار ، كه بالاتر ذكر شد ، به دو قسمت تقسيم شده بود ( سه طالار در يك قسمت و چهار طالار در طرف ديگر ) و معجر كوتاهى ، كه از شرق بغرب ممتدّ بود ، از وسط حياط داخل و ديوارى ، كه حدّ فاصل طالار سوّم و چهارم بود ، عبور كرده حياط اندرونى را از بيرونى بطور كلّى جدا ميكرده . احتمال ميرود ، كه اين معجر براى جدا كردن اطاقهاى مردانه از زنانه ساخته شده بود . ديگر از علائم و آثاريكه دلالت مىكند ، كه اين طالارها اختصاص بزنان داشته ، همانا رابطهء مخصوصى است ، كه بين معبد و اين طالارها موجود است ، زيرا طرز بنا طورى بوده ، كه ممكن نبوده از قسمت عمارات بيرونى بدون گردش در اطراف معبد به آنجا برسند ، خود معبد نيز عمارتى بوده به شكل مربّع ، كه هر ضلعش 40 پا داشته و بوسيلهء دالانى مسقّف و ضربى كاملا احاطه شده بود و فقط از دو پنجره ، كه در زواياى شمال غربى و جنوب غربى آن واقع بوده ، كسب روشنائى ميكرده است . معبد فقط داراى يك مدخل بوده و كاملا در جهت مخالف مدخل طالار نمرهء 2 ساخته شده بود و بالاى راهرو آن علامتى مجلل نصب بوده ، كه مقصود و موضوع