حسن پيرنيا ( مشير الدوله )

2656

تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )

مهرداد اوّل لازم دانسته دربارى براى آن ، مانند دربارهاى مادى و پارسى تشكيل دهد ، تا با وضع جديد دولتش موافقت داشته باشد و در انظار ملل تابعه دولت اشكانى را جانشين دولتهاى قبل بنمايد . پس از آن اين خبر در قرون بعد انعكاس يافته ، كه مهرداد اوّل بهترين عادات ملل تابعه خود را در پارت داخل كرده و ديودور سىسىلى راوى اين انعكاس است . اين نظر را دو چيز تأكيد مىكند ، عنوان پادشاه اشكانى ، كه در ابتداء شاه و بعد شاه بزرگ بود ، در زمان مهرداد موافق عقيدهء غالب مورّخين بشاهنشاه تبديل يافت ، عبارت ( بازيلوس بازى لئون ) « 1 » بر مسكوكات اشكانى روشن خوانده مىشود و اين عبارت ترجمهء يونانى شاه شاهان است . ديگر اينكه ميبينيم شاهان اشكانى نظرى دائما بسوريّه و آسياى صغير دارند و حتّى ، چنان كه گذشت ، صراحة اظهار ميدارند ، كه اين ممالك از آن نياكان آنها بوده . چون شاهنشاه از عناوين مختصّه هخامنشىها بود ( نه پادشاهان آسور چنين عنوانى داشتند « 2 » ، نه شاهان ماد و نه سلوكيها ) پس بايد گفت ، كه اشكانيان خواسته‌اند ، عنوان شاهان هخامنشى را اختيار كنند . در باب سوريّه و آسياى صغير هم ، همان نظر وارد است ، چون شاهان هخامنشى اين ممالك را داشتند و اشكانيان خودشان را وارث آنها ميدانستند ، اين است ، كه همواره نظرى به اين ممالك دارند . در اين‌جا لازم است گفته شود ، كه گودرز شاه اشكانى ، چنان كه از كتيبهء بيستون او به زبان يونانى ديده مىشود ، عنوان ساتراپ ساتراپها را اختيار كرده بود و ترجمهء آن والى ولات است ، ولى بر روى سكّه‌اى عبارت « شاهنشاه آريانا » خوانده مىشود ، در باب آريانا در صفحهء 155 توضيح داده‌ايم ، بدانجا رجوع شود . بنابر آنچه گفته شد ، عناوين شاهان اشكانى در ابتداء شاه و بعد شاه بزرگ و بعدتر شاهنشاه بوده . آمّين مارسلّن گويد ، كه از عناوين شاهان اشكانى نيز عنوان « برادر آفتاب و ماه » بود ( كتاب 23 ، بند 6 ) . بر بعض سكّه‌هاى شاهان اشكانى لفظ تئوس « 3 » خوانده مىشود ، كه بيونانى

--> ( 1 ) - Basileus - Basileon . ( 2 ) - عنوان پادشاهان آسور آقاي شاهان بود . ( 3 ) - Theos .