حسن پيرنيا ( مشير الدوله )
2651
تاريخ ايران باستان ( تاريخ مفصل ايران قديم ) ( فارسى )
و آمّين مارسلّن گويد ، معنى آن رئيس سوارهنظام و والى شاهى است . عدّه اين نوع ممالك چهارده يا پانزده بوده ، ولى آمّين مارسلّن عدّه را هيجده نوشته و پارس و خوزستان را هم در اين عدّه بشمار آورده . اما پارس را نميتوان از اين نوع ممالك دانست ، زيرا از خود پادشاهانى داشته ، خوزستان همچنين به نظر ميآيد كه گاهى پادشاهى از خود ميداشته . ممالك تابعه ، كه بواسطه ولات اداره ميشدهاند ، اينها بودهاند ( گوتشميد ، تاريخ ايران الخ ، صفحه 54 - 55 ) : 1 - بابل ، 2 - آپلّونياتيس ، ( سىتاسن « 1 » سابق ) ، 3 - خالونيت ، 4 - كارينا ، درست معلوم نيست كجا بوده ، بايد نهاوند باشد ، 5 - كامبادن ( كرمانشاه ) ، 6 - مادبالا ( همدان ) ، 7 - ماد پائين يا ماد رازى ( رى ) ، 8 - خوآرن ( خوار ) ، 9 - كميسن ( قوميش ) تقريبا دامغان كنونى ، 10 - وهركان يا گرگان ، 11 - آستوئين ، درست تطبيق نشده است ، 12 - پارت بالاخصّ 13 - آپاآوارتاكن ناحيهاى ، كه جزء پارت بالاخصّ بوده ، 14 - مرگيان ( مرو ) ، 15 - آريا ( هرات ) ، 16 - آنائوئر ( جزء هرات ) ، 17 - زرنگ ( سيستان ) 18 - آراخوزيا ( رخّج يا هندوستان سفيد ) ، بعض ايالات ايران سابق را در اين زمان جزء دولت پارت اسم نميبرند ، مثلا باختر - سغد - پاراپاميزاد . جهت آن است ، كه اين ايالات جزء دولت يونانى و باخترى گرديده بود ، و بعد ، كه پارت بر باختر دست يافته ، دست معلوم نيست ، كجاها را ضميمه كرده . بالاتر گفتيم ، كه بعضى حدّ شرقى پارت را پاراپاميزاد ميدانند ، كه با افغانستان شمالى امروز مطابقت مىكند و برخى گويند ، كه سرحدّ شرقى دولت پارت در زمان مهرداد اوّل پنجاب هند بوده . ممالك ديگر دولتهائى بودند ، كه از خودشان پادشاهانى داشتند . اينها در امور داخلى مملكتشان مستقل بودند ، ولى بايست در موقع جنگ بتقاضاى شاهنشاه پارت ، بكمك آيند يا قشون بفرستند . در باب تأديهء باج از نويسندگان
--> ( 1 ) - Apolloniatis ( Sittacene ) .